10 C
Zürich
Dienstag, November 17, 2026

Antonio Bellusci: Mbrritja e 25 mijë refugjatëve në Itali (1990)

Me mbrritjen e refugjatëve  shqiptarë Arbëreshët e Italisë  vëllezërit tanë  të një gjaku, dhanë një kontribut të madh. Ata ishin atje të gatshme për të ndihmuar si në ndihmë ekonomike ashtu edhe në sitemimin e tyre.  Imagjinoni këta shqiptarë,  burra, gra, fëmijë, vajza djem herë të shoqëruar dhe herë vetëm pa asnjë njeri fill i kat marrin rrugët nëpër botë, një botë që ishte krejt e panjohur për ta  e parë vetëm në televizion, e nuk dinin dhe asgjë mbi realitetin e kësaj  botë rreth tyre, por kishin ide të qarta për ëndrrën e tyre sepse kërkonin lirinë,  dhe donin të zhduknin një herë e përgjithmonë mos kamjen, mjerimin ku fshatari nuk njihte as bukën e grurit.

Antonio Bellusci, Restinco Brindisi 13 korrik 1990

Në këtë artikull nuk do flasim për ndihmën konkrete që dhanë këta arbëresh, por mendimet, situatën, kushtet që kishin kaluar, dhe endërrat e atyre të rinjëve që sapo kishin zbritur në Itali. At Bellusci i incizoi dhe i kodifikoi ato biseda, të cilat janë fakt historik, janë pjesë e vogël asaj historisë së madhe që shkruajtën refugjatët dhe më vonë emigrante në historinë e Shqipërisë.

Jemi në 13 korrik 1990.  Isha mësuar që periudhën e verës ta kaloja në fshatrat arvanitese të Greqisë ku  më tepër se 30 vjet, bëja kërkimet mbi botën arbërore, por korriku i 1990 ngeli  në kujtesën dhe shpirtin tim një nga ngjarjet më të rëndësishme të jetës sime.

Jetoj në Kalbri dhe quhem Antonio Bellusci, atëherë banoja në Kozencë, kur dëgjova nga televizori që në brigjet e Brindizit kishin zbarkuar shumë shqiptarë. Flitej për rreth 5200 refugjatët që hynë në ambasada dhe u nisën me autobusë drejt Portit të Durrësit për të vazhduar drejt Italisë, e më vonë  atë të rregjistruarit në ambasadat përkatëse ku ishin futur do të përcilleshin në Francë, Gjermani apo diku tjetër.

Kur mbrrita në kamp ishte data 13. Kampi ishte plot me burra, gra të rinjë kishte edhe fëmijë të vegjël. Turmat ishin si një mozaik  dhe ku dalloheshin stinët e shpirtërave të tyre: dikush i përhumur, dikush i dehur prej kënaqësisë që kishte lënë pas mjerimin dhe e priste shpresa, dikush thërriste, dikush me shishe lëgë frutash nëpër duar, dikush me lotë në sy, dikush i vetmuar. Por ajo që nuk heq nga mëndja është ai emocion që më shpërtheu si Arbëresh që isha, për atë tokën mëmë që nuk kisha qënë i lirë që ta shikoja, ndërsa tani më arrinte ajo aroma e Lirisë, ajo shpresa që do ta vizitoja të lirë dhe kjo ishte falë të këtyre njerëzve, vëllezërve, që kishin shprthyer prangat. Përpara meje tani kisha një pjesë Shqipërie që edhe ajo kishte nevojë për mua.

Në Shqipëri  kisha qenë vetëm një herë në kongrresin Ilir 1972. Por tani  liria po vinte.

Pas protestave të dhunshme të studentëve, Komiteti Qendror miratoi një urdhër pluralist shtetëror në dhjetor 1990. Dy muaj më vonë, statuja e bronzit e Hoxhës u përmbys në Sheshin Skënderbej në Tiranë. Pasi Partia e Punës fitoi zgjedhjet e para shumëpartiake në 31 Mars 1991, Alia u zgjodh president, por mbajti vetëm këtë post për rreth një vit.

Por le të kthehemi tek ai korrik  i viti 1990. Pas datës 2 korriku ku amasadat iu hapën dyert shqiptarëve, iu ndaluan edhe furnizimet me ushqime, si dhe iu ndrëpre uji. Kjo dha mundësi të shpërpjetonin nisjen. Brenda një dite  në ambasadën gjermane ishte realizuar regjistrimi i të dhënave dhe lëshimi i pasaportave për udhëtimin jashtë vendit të refugjatëve të ambasadave. Natën e 12 korrikut 5200 refugjatët e ambasadave u nisën me autobusë drejt Portit të Durrësit. Kolona e autobusëve kalonte mes kordonit të forcave të rendit. Pas tyre mijëra qytetarë u jepnin në heshtje lamtumirën të afërmve të tyre.

Tragetet e nisura nga Durrësi zbarkuan më 13 korrik në portin e Brindizit. Tre trena të shoqërisë federale hekurudhore transportuan nga Brindizi refugjatët për në Gjermani, pjesa tjetër e pa rregjistruar ngeli në Brindizi duke u ndarë në kapanone.

Unë isha në kampin e Restinco. Atje ndenja pothuasjese për një kohë të gjatë 1 mujore dhe krahas punës për të ndihmuar konkretisht vëllezërit e mi, në kohë të lirë arrita të intervistoja mbi 100 shqiptarë nga  805 që ishin në kampin e Restincos.

Pata fatin ti përjetoja ato çaste nëpërmjet zërit të tyre, emocioneve që shfaqnin, lotëve të tyre. Unë, dhe sot, jam shumë i emocjonuar kur I kujtoj ata. Gjatë asaj periudhe  ditë e natë, kam mbetur afër këtyre vëllezërve, unë arbëresh prej Kalabrisë, për t’i ndihmuar  materialisht,  duke I ndihmuar me ushqim e veshmbathje, si edhe për sistemimin e tyre. Solla në Kosencë shumë prej tyre, por edhe u kujdesa që ata të gjenin të afërmit nëpër Ameirikë. Me fjalën time  kërkova tiu mbaja gjallë shpresën. I kujtoj ato fytyra të vrara, të lodhura, të dëshpëruara

burra, gra e fëmijë të vegjël, djem e vajza. Një revolucion i vërtetë për liri, për demokraci por mbi të gjitha mbanin brënda vetes dashurinë e patundur për Atdheun sepse kishin shpresë se Atdheu i tyre një ditë do të bëhej i bukur e do të ketheheshin.

Në këtë traskriptim të intervistave të tyre do të gjeni si u futën në amabsada:

Si u futën në ambasada ? Opinionet mbi regjimin ( më bëri përshtypje që Nexhmies i kishin vënë  pseudonimi  Pantera e zezë », dhe « Ledi Makbeth » dhe  Enverit pseudonimi “Dull”, si edhe një sërë barsaletsh që qarkullonin rreth tyre.  Rrëfejnë se si Ministrat e regjimit të Hoxhës dikush Simon Stefani kishte qenë  këpucar, Themie Tomai agranome, si edhe Pali Miska shofer të bërë anëtarë i Byrosë politike.

Pyetjet të tjera si: Kush ishte koncepti “besa”  për shqiptarin në kohën e rregjimit?

Ç’do të thotë të arratisesh nga rregjimi? Ç’është  Partia?

Gjatë intervistave, një numër ka ngelur anonim, që vazhdonin të kishin frikë por pjesa  tjetër ishin të guximshëm. Ndërsa intevistoja  dikush më tha – “Regjimi na kishte futur lepurin në bark”, por  tani lepuri ishte në barkun e Ramis Alias”.

Eshtë për tu theksuar fakti se këta njerëz që u quajtën refugjatë e “ Huligan” pjese e asaj shoqërie të mbjatur në rregjim,  me guximin e tyre dhe me urtësinë e tyre, i dhanë një kontributë të madh vendit, si rrjedhojë në një farë formë  rrezikuan jetën për lirinë dhe democrazinë e atij vendi .

Falendëroj, sot, gjithë këta vëllezër dhe motra, kudo gjënden dhe kudo janë. Nëqoftë se ata lexojnë këto intervista, jam shumë akoma i gëzuar dhe i nderuar e të më shkruajnë sot, mendimet e tyre në vendin ku gjënden dhe punojnë- përgundon AT. A.Bellusci

Intervistat, kasetat e inçizimit janë në arkivin A. Bellusci pranë Qëndrës albanologjike themeluar nga A. Bellusci 1980. Traskriptimi i testëve në vijim është bërë, duke i qëndruar besnik rregjistrimeve.

Në vijim intervista:

A.Bellusci : Eshtë e treta herë sot më 26 korrik 1990 që jam këtu në Restinco, pak kilometra nga Brindisi, bashkë me vëllezërit shqiptarë. Bisedojmë lirisht njeri metjetrin me zëmren në dorë e me shpresa të larta.

Janë një mori njerëzish. I shikon të lodhur të çuditur, dikë me lotë në sy e dikë tjetër me dritën e shpresës. Kam ditë që jam me ta. Kam ardhur nga Kalabria si arbëresh që jam të ndihmoja vëllezërit e mi ardhur nga përtej detit. Pasi u kisha dhënë ndihmën ekonomike, ku kisha shpërndarë ushqim e veshmbathje, doja ti jepja edhe atë pjesë afekti psikologjik duke i qëndrar afër që ata mos të ndiheshin thjesh si frymë që kërkojnë vetëm anën ekonomike, por  edhe intelektin e tyre. Shtypi  dhe qeveria shqiptare i kishte konsideruar me termin“ Huligan“

Emrin s’do ta thuash ti. Pse ?

N.N.: Kam frikë. Kam lënë gruan dhe fëmijë në Tiranë. Unë kam lindur në Tiranë. Këta që vijnë këtu me një adresë janë ata që kanë patur të afërmit e tyre me partinë e ballit kombëtarë dhe kanë ndonjë të afërm nëpër botë dhe në Amerikë. Unë nuk kam askënd. Kam lënë gruan dhe fëmijët në Shqipëri. Erdha për një jetë më të mirë.

N.N.: Në Shqipëri  ka një çensurë të tmerrshme. Atje nuk të lenë të flasin dy veta. Atje të përgjojnë me radjo, të fusin spiun mikun tënd në shtëpi Atje ka presione nga më të ndryshmet. Në punë nëqoftë se të dëgjojnë diçka se bën kundër pushtetit të internojnë, të masakrojnë, të heqin nga puna, të heqin çdo lloj të drejtë.

A.Bellusci :: Thuhet se në Shqipëri kanë qëndruar njerëzit më të mirë edhe ju që jeni këtu në  Restinco nuk e duani mirë kombin, dhe i dhatë turp Atdheut.

N.N. : E vërteta është kjo. Unë po le gruan dhe fëmijtë që i kam. Dhe m’rri mendja natë e ditë atje. Unë kam vuajtur aq shumë sa kam sakrifikuar për të hypur në hekrat e Ambasadës, dhe për të dal nga Shteti, nga regjimi tepër i ashpër dhe izolimi tepër i madh në Shqipëri, nga gjëndja tepër tepër e ulët ekonomike që unë si familje, grua, burrë të dy, kuader të lartë me dy fëmijë nuk më dilte rroga për të mbyllur pesëmbëdhjetëditëshin. Me një ushqim që po ta krahasoj me ushqimin e Kampit Restinco ndryshon si dita me natën. Këtë ushqim që po ha u këtu unë s’e kam hëngër gjithë jetën time..

Po flas si person pa eksagjerim mund të ha një herë në ditë por për mos u hynë në ushqim fëmijëve. E marrim racionin e djathit : gjysëm kilogram në javë dhe nuk del as për dy ditë. Merret buka me djath. Kjo ishte formula: djath-vezë. Nuk ka ushqim tjetër në Shqipëri. Një gjymskilo djath në javë për çdo familje; një kilo mish në muaj, duke mos e quajtur sallamin dhe mishin e pules, që dhe ky është një kille në javë për familje. Mish viçi mund të marrim një kilo për familje në muaj.

A.Bellusci :: Si shkove tek Ambasada italiane?

N.N:  Bashkë shkuamë. Ishim të bindur plotësisht për atë ç’bëjmë. Policia i hapi dyert e Ambasadave dhe vet personeli na i mbylli. E policia nuk lejonte të vinte familja e vëllezërit tanë. Përveç asaj, na kishim kohë që presnim një gjë të tillë se në mos donte ajo, do të bëhej në menyrë tjetër. Shkuamë vetëm me rrobat e trupit. Asgjë nuk morëm. Asgjë nuk morëm me vete.

A.Bellusci :  Nuk qe një moment që ti ke menduar se nuk vije e gjallë këtu në Itali?

N.N.: Në këtë moment kur u futem të gjithë në Ambasaden Italiane 99përqind mendimet tona ishin që mund të mos të vinim të gjallë këtu. Vetëm një qind. Megjithatë ne ishim të bindur për atë që bëmë. Se policia shqiptare vrau dhe mbrënda në hekura të Ambasadës Italiane. Një i ri, njëzet e ca vjeç, tentoj të hynte në Ambasadën Italiane dhe ngjit te kangjela Ambasadës. Personeli i Ambasadës dëgjoj të thirrura „Aiuto! Aiuto!“, dhe shkuan vrap për të ndihmuar këtë djalë. Mirë, po policia shqiptare e mori e e nguli akoma më fort në hekura të kangjellës të Ambasadës. Dhe ish e pamundur që ta shpëtonin. E kannë parë gjithë njerëzit dhe banorët të rrethit. Dhe ata të Ambasadës Italiane u munduan shumë, po ish e pamundur. Ky është një Hero. Megjithatë ky që bëmë ne ish një heroizëm në fakt. Të gjithë njerëzit që banojnë në Shqipëri nuk e duan atë regjim. Asnjë nuk e do.

A.Bellusci :: Si mund te shpëtohet Shqipëria?

N.N.:  Shqipëria mund të shpëtohet vetëm duke i zhdukur një herë e përgjithmonë atë farë. Ata nuk e leshojnë më karriket kollaj, se ata nuk janë të mësuar të punojnë ndonjëherë.

Kur se ne jemi ata që kemi punuar e nuk jemi ata që thonë ata që në ishim një tuf ulliganesh, kriminela ose rrugaçësh. Kemi punuar që nga mëngjesi deri në darkë, burra e gra.Dhe nuk ishim në gjëndje të përballonim as gjëndjen për tu veshur e për të ngrënë. Këtu jam me burrin, me dy fëmijet dhe i fejuari i vajzes ka ngelur në Shqipëri (S.H.).

A.Bellusci :: Afer meje është një grua. Ç’farë studimesh keni bërë?

N.N.,: Unë kisha mbaruar Liceun Artistik. Eh, jam artiste pa gjë në xhep. Domethënë nuk arrija tu plotësoja fëmijeve kërkesat. Vajzen e kam 18vjeçare dhe djalin 15 vjeç. Ishim të mahnitur  të gjithë kur shihnim rininë tjetër ose të huaj që vinin  dhe ishin të veshur bukur, apo shetisnin nëpër plazhet, bënin turne nga Italia në Shqipëri. Ne nuk kishim mundësi as të shkonim dymbëdhjetë ditë në Durrës për pushime.

Le që nuk diskutohet të kishim makinë apo ndonjë mjet tjetër. Nuk shikonin dot një televizor. Cdo gjë çensurë. Kjo jo, kjo jo. Tanì këto kohët e fundit, që na u lejua muzik italiane o jugosllave, sepse po të shihnin plazh që dëgjoje muzik italiane o jugosllave të merrte policia.

Jo mendjen e kishim po s’kemi kuptuar jetën. Pastaj kemi qënë në tutel, dhe nuk e kemi kuptuar. Gradualisht njerëzit filluan e u zgjuan e shikonin. Për shëmbull, unë shikoja kushëririnjtë e mi që i kisha jashtë shtetit, që nuk kishin probleme të tilla për mos të blerë një radjo ose një frigorifer.

Vjen me thënë, se burri im ka tërë jetën që punon, tridhjet vjet, e s’kemi një frigorifer në shtëpi, ose nuk kishim rroba të visheshim, të ndërrohëshim. Një palë këpuc që të blije duhet të mendoheshe sepse duhej të rregulloheshin fëmijët një herë, se mos na bënin ndonjë diçka nga deshira për të pasur edhe ata, mos na vidhnin dhe kështu ne siguronim femijët dhe linim vetën tonë.

Me vite ne ishim në opium. Hë presim Pleniumin e 9 dhe hë se presim Plenumin e 10 se do të dilte diçka, hë se presim Plenumin e 11 por ne ishim po njësoj, po ajo gjëndje do m’e thënë asgjë ndryshoi tek neve.

A.Bellusci : Eshtë e para herë që Shteti shqiptar ka vendosur t’ju lëshojë?

N.N.:  Po. E vendosem neve  këtë gjë. Ishte këmbëngulja jonë.

A.Bellusci : Do m’e thënë o vdekje o liri.

N.N.: Po.Ne e kishem vendosur se nuk dilim nga Ambasada. Kishame vete vajzën time 18 vjeçe e cila nuk donte që të dilte nga  Ambasada kur na bënin thirrje.

A.Bellusci : Ju kërkuan që ju të dilnit nga Ambasada?

N.N.: Po, ata kërkonin që ne të dilnim me menyrat e tyre, duke na thënë se neve nuk na bënin gjë.”Dilni se nuk është asnjë pasojë. Dilni se do t’ju japim pashaportat”.Na sillnin njerzit e shtëpisë që të na thoshim dilni. Po kur e shihnin se ne ishim të vendosur, i merrnin njerëzit dhe i rrihnin me shkopa gome e njerëzit tanë s’i linin as të na sillnin bukë. E bënin këtë për të na bërë neve aq të mos kishim ushqime dhe të detyroreshim të dilnim nga Ambasada. Megjithatë ne nuk na bëri fare përshtypje se mund të hanim bukë një herë në ditë ose nuk kishim kushte, ne nuk dilnim të gjallë nga Ambasada.

A.Bellusci : ditën që dollët nga ambasada ishte natë apo ditë?

N-N.: Po, ne të tmerruar kishim shumë frikë. Tirana ishte në shtetrrethim. Vetëm policia, makinat  e Sigurimit ishin, dhe asgjë tjetër nuk shikonim. Në fakt Tirana ishte në shtetrrethim që kur kishim hyrë ne në Ambasadë Deri në orën nëntë të darkës nuk dilte njeri në rrugë.

Imagjinoje shtëpitë që ishin në rrugë afër Ambasadës, nuk linin as fëmijët në rrugë të losnin as njerëzit nuk dilnin në ballkon të mos komunikonin me ne. Domethënë se ishte vënë një çensurë sikur ne kishim bërë ndonjë krim. Krime ne nuk bëm, krime na pam vetëm nga ata. Ne nuk bëm krime, ne kërkuam vetëm lirinë tonë të jetonim edhe ne të paktën të jetonim edhe ne aq vite sa kemi të jetojmë të lirë.

A.Bellusci : E si ish nata në Tirana kur keni dal nga Ambasada?

N.N.: Ne kemi dalë nga Ambasada në orën dy  të natës. Nuk ishte asnjë njeri, sepse ata kishin frikë që ne të dilnim ditën se mos bëhej rrëmujë e madhe. Krime ne nuk bëm. Se dhe njerëzit që ndriheshin e flisnin nëpër ndërrmarje nuk folën me mendimet e tyre por nga frika. Magjithatë kishte njerëz që u shprehen duke u thënë:»Pse i quani kriminela? Duam të dimë se ç’krime kanë bërë këta njerëz që kanë hyrë në Ambasada. Se t’i thuash njëj njeriu kriminal duket të ketë  bërë  ndonjë vrasje. Por neve, siç na shikoni, jemi njerëz të dashur, që kemi dërsitur dhe nuk kemi fituar asgjë asgjë deri tanì. Megjithatë njerëzit kishin dalë për të na përshëndetur megjithëse ish policia. Besoj se do të na eci fati andej nga do shkojmë.

A.Bellusci : Dhe ku ju çuan paastaj kur ju nxorrën nga ambasada?

N.N.: Në Durrës me autobuza. Bile u frikësuam, se ndënjem një orë pa vajtur në Durrës. Po edhe në Durrës kishin dal plot njerëz, sepse kishte në amasadë  edhe durrsak. Na përshëndesin, ngrinin duart gjatë gjithë rrugës që vajtëm në Port. Ishin ngritur natën dhe nuk kishin pyetur se ishte policia, megjithëse po ishte gardhë.

A.Bellusci : Disa thonë se vetëm dritaret ishin të ndezura në Durrës.

N.N. Po, të gjitha ishin të ndezura, se nuk kishin menyrë tjetër se të vepronin, sepse janë shumë të shtypur, më tepër ka spiunë, njerëz që i paguajnë dhe që rrinë kot që marrin një rrogë shumë më të mirë se ai që punon, që derdh djersën dhe kështu ata paguhen e duan që të ruajnë atë gjë për të spiunuar tjetrin e tjetrin, se ajo është puna e tyre.

A.Bellusci : Thonë se Nexhmija Hoxha kërkoj të vriste Ramizë Alinë, është vertet?

N.N.:Po, tani në gjëra ekzakte nuk dimë, po që flitej, kështu. Flitej, që sikur donin ta vrisnin, sikur e ruanin në Pallàt të Brigatave. Thonë se në Presidiumin shumica e anëtarëve ish me vetjushën , Nexhmijen. Po, ajo ka rrënjet e veta se ka mblledhur një tuf me injorantë rreth vetes. Imagjinojë njerëz që s’janë fare të denjë për një Qeveri, një njeri që për shëmbull ka qënë mjel lopësh dhe është vënë në krye të Qevërisë.

C’farë arsimi ka ajo? C’farë kulturë ka? Si mund të zgjidhi ajo gjëndjen e gjithë këtij populli, që ka qënë gjithë kohën i shtypur dhe ajo për veten e saj Eshtë shumë e kënaqur, sepse vilat i ka, veturat i ka, për të ngrën e për të pirë ka, me shërbetore po, të gjitha.

A.Bellusci : Ku i ka këto Villa?

N.N.  Ka në Tiranë, Durrës, Vlorë, Sarandë, dajtë, Pogradec. Në të gjitha vendet turistike  të Shqipërisë. Jo vetëm ato, por të gjithë ata të Qeverisë i kannë këto vila, kurse për popullin as që bëhet fjalë.

A.Bellusci : Kush janë bijtë e Nexhmisë Hoxhes?

N.N. Sokol Hoxha, ky gjasmë është inxhinjer, dhe i kanë dhënë titullin Docent sikur është shumë i aftë, por ne s’kemi par asgjë aftësi. Ilir Hoxha është Drejtori i Drejtorisë së Post Telefoneve për gjithë Shqipërinë. Eshte edhe Pranvera Hoxha dhe kjo ka mbaruar për arkitekturë dhe burri i saj. U bë një Muzeum dhe u vu emri sikur e ka bërë Pranvera. Kanë punuar djem të tjerë që kanë derdhur djersën e kanë dhënë mendimin, por, siç dihet, do të dali gjithmonë njeriu që ka pozitat e shëndoshta, kurse një punëtor, sa do i aftë të jetë, ose një inxhinjer, nuk do te ecte nëqoftë se nuk kishte ndihmë.

A.Bellusci : Gjithë këta ndryshime që Ramiz Alia bëri në Presidiumin si ju duken?

N.N. Asgjë. Asgjë. Ndryshimi është heq  njerin e vërë tjetrin. Dhe për ne njësoj ishtë. Sikur morën ca ligje për shëmbull për njerëzit që arratisën se më përpara ka qënë të dënoheshin për agjitacion dhe bënin nga dhjetë deri në pesëmbëdhjetë vjete burgim. Sikur e hoqën këtë ligj, por praktikisht…E hoqën këtë ligj dhe dhe të quheshin si njerez të pa formuar dhe, nga ana tjetetër, kush kapej në kufi pushkatohej.

A.Bellusci : Si mendon ti, si mund të jetoj një popull pa fe?

N.N.: Feja ruan diçka zakone, të mëson të mos vjedhesh. Tek ne u hoqen të gjitha. Tek ne e edukuan vet rininë. E edukuan vet njerëzit që thonë jo huliganë. U edukuan nga e mospasja.

A.Bellusci : Çdo të thotë huliganë?

N.N. Ne nuk kemi parë huliganë, dhe nuk e dimë se çdo të thotë. E di Ramiz Alia ç’do të thotë. Në televizion kanë thënë se ne jemi plera, po jo ne nuk jemi plera. Si spiegohet kur ti quan huliganë një fëmijë, një lehon?

Ka patur trazira, sepse liria nuk vjen pa u lëvizur. Në dy korrik filloj një pjesë e madhe të rinjësh e të rejash të hynë nëpër Ambasada dhe aty filloi një tip përleshje. Shkuan të rinjtë, thyen xhamat e vetrinave. Ka qenë vonë, ora nëntë e darkës  një demonstrat në rrugën Kavaja në Tirana. U ngriten gra e burra. Filloi policia me shkopa gome e ata me tulla. Dhe këta policë kanë vrarë dhe kanë rrahur shumë pjesë të moshës adoleshente. Dhe të gjithë ata që kanë marrë pjesë në demostratat që u bënë, i kanë dënuar me tre muaj burg. Ata i kanë kapur pas që mbaroi protesta. I kapnin njerëzit e i fusnin në makina dhe i çonin në polici, edhe njerëzit kalimtarë që kthehëshin ka puna i kanë marrë.

A.Bellusci : Si keni dhënë fjalën njeri me tjetrin?

N.N.: Jemi nga rrethet, po jemi banuesit të Tiranës. Ne hymë dhe nuk mendonim më.Ne hymë dhe thamë se do të bëhet dhe diçka për ne. Se nuk ka se si që opinioni botëror të na lejoj neve aty të vriteshim katermijëepesëqind veta. Kërkuam ndihmë nga gjithë bota. Kanë ardhur edhe nga rrethet e tjera: Nga Kavaja kanë ardhur mëse tetëdhjetë veta. Bënë një herë një demonstratë, se polici kish vrarë djalin Josif Budo, dhe kavajësit i ngritën në demonstratë kundër policisë. Kur kanë marrë vesh se në Tiranë po hyn gjithë rinia, u nisën edhe ata. U nisën për gjithë në këmbë me makina dhe erdhën në Tiranë, dhe u futën në Ambasada. Do të kishin ardhur edhe nga Shkodra po blokuan trenin. I bllokuan policat dhe nuk linte njeri të kalonte. Qeveria jonë mendonte se nuk mund të hynin familjar kaq shumë. Menduan se do të iknin, ulliganët dhe llumi i shoqërisë. Mirëpo ata kur e panë se masa njerëzve qe shume e madhe, gjithashtu dhe deshira e njerëzve për të hyrë, ata e bllokuan se mund të hynin shumë e më shumë se ç’jemi ne këtu. Po ishin bllokuar trenat q6 vinin nga Durrësi, Shkodra, Vlora, Kavaja. Ishin me polici dhe nuk lejonin të vinin në Tiranë.

A.Bellusci : Ju si mendoni? Mund të përseritet kjo?

N.N.: Po, mund të përseritet. Do të përseritet në qoftë se Ramiz Alia nuk do t’i hapi dyert që të hyj e të dali rinia dhe jo që rinia që dolli të mos të shkoj prap në Shqipëri.

Nëqoftë se do të ketë në Shqipëri liri, demokraci me plotë kuptimin e fjalës, demokraci që çdo njeri të shprehi hapur atë që ndien. Kam një mendim, nëqoftë se do të mbylleshin Ambasadat do të ishte gjynah për popullin shqiptar, sepse nuk ka menyrë tjetër, nuk kanë armë, nuk kanë asgjë në dorë që mund të bëjnë. Një diçka që ata mund të bëjnë shtypet shume kollaj duke i marrë njerëzit, duke i futur nëpër burgje e duke i torturuar në menyrë çnjerëzore. Parandaj kjo e Amabasadave do të ishtë një shpëtim për ata, sepse ata që hynë në Ambasada rrezikojnë jetën.

A.Bellusci : Nuk është e mundur që ndonjë shqiptar mund të shpëtoj nga kufinjtë e Jugosllavisë dhe të Greqisë?

N.N.: Jo, atje në Shqipëri është ligj pushkatim. Në kudi kanë vrarë pesëqind veta, të rinj mosha e re nga janari e këtej. Në Shqipëri po nuk u rrit standarti asgjë nuk rregullohet. Edhe sikur t’i lejoj të lirë, sepse ata nuk kanë parà të paguajnë udhëtimin. Atëherë si do të venë? Shqipëria detyrimisht, duhet të lidhet me Shtetet perendimore, të lidhet e të bëj ato gjëra normale, që duhet për një Shtet të vitin 1990, të demokracisë, të pluripartitizmit minimale, që cënojnë sovranitetin e Shqipërisë. Shqipëria gjithmonë e ka pasur të sajen sovranitetin (SH.K.).

A.Bellusci : Si është që Shqipëria nuk e kupton kurrë që turpin më të madh është duke e bërë ajo me këto burgje ku janë bijtë e Skënderbeut?

N.N.: Ata nuk e lanë Turqinë të kalonte në Evropëen perendimore. Ata nuk mundin të bëjnë asgjë tani. Ata janë kthyer në një popull afrikan por vetëm se lëkuren e kanë të bardhë. Standardi i jetesë në Shqipëri është sot nën livelin e varfërisë. Kjo është e padiskutueshme.

A.Bellusci : E këta që sot flasin për patriotizëm, për Atdheun…

N.N.:Janë spiun. Duhet të them dy fjalë për këtë pariotizëm. Kur ishin kinezet që ishim mirë me ata, pavarësia e Shqipërisë ish e cënuar konplet sepse, me të vërtet,, anëtaret e Byrosë Politike dhe disa të tjerë, gëzonin privilegjet. Populli ishte kthyer në një popull kinez. Ne morem zakonet kineze, u veshëm si kinezët, filluam të bënim gjimnastikë si kinezët, hoqëm avokatët si kinezët, filluam të nxjerrim të ashtuquajturat “Dacibaur-Flet rrufè, i e thon shqip për një veshje, filluan t’i bëjmë të gjitha gjërat si kinezet.

Këto nuk janë veprime patriotike, pse s’e kemi parë Flamurin shqiptar të vallzërisë as në shkollë as gjëkundi. Ai duhet të valëvis kudo.

Flamuri shqiptar dhe patriotizmi shqiptar ishte një komunizëm i tipit të pacaktuar, se kujt do t’i shërbente kjo kuptohet. Një politikë, një ideologji “fanatike”, sepse për veten e tyre ishin shumë liberal qoftë në shpenzimet qoftë edhe në qejfet (argëtimet) që ata bënin. Kjo ka qënë një mënyrë të vazhdueshme në Shqipëri, siç e tregon dhe vet historia që kryeministrat na dalën tradëtarë prej vitesh, heronjtë na dalin tradhëtarë.

A.Bellusci : Çfarë mendimi keni si e vranë Mehmet Shehun?

N.N.: Dollën fjalë se ai vrau veten, po ai nuk ishte nga ata që vriste veten. Dhe thonë që e vranë levat e vejushes Nexhmijes. Që Mehmet Shehu ishte kriminel ishte, dhe kjo nuk diskutohet. Mbase për të çliruar nga kjo barë gjoja atë që bëjnë mbretërat që kannë gjetur një fajtor për të ngjallur potencen e tyre.

A.Bellusci : Si është politika e Shqipërisë me Greqinë?

N.N.: Këtu janë dy gjëra, sipas mendimit tim. Nga anëtarët e Byrosë janë Rita Marko, Lenka Cuko, ortodhoksë ka shumë njerëz që janë nga jugu edhe që kanë simpati për Geqinë. Por kjo nuk do të thotë gjë, sepse janë thjesht kukullat. Po ata kanë problemet e Epirit, e thonë se Epiri është grek e jo shqiptar. Tani Shqipërisë nuk intereson të nxjeri ndikime territorjale Greqisë, dhe aq më shumë Jugosllavisë. Por një gjë që është e ligjme që Shqipëria duhet që të mbrojë gjithë shqiptarët kudo që të jenë, sepse tani për tani kërkimi kufive nuk është i drejtë ku, në të njëjten kohë, Evropa  po përbashkohet. Nuk shkon. Eshtë një politikë që nuk shkon, ndërsa çeshtjen e Kosoves për këtë s’ka bërë fare, dhe mua më vjen keq për kosovarët që vuajnë, se Jugosllavia duke bërë një politikë të fort kosovarëve ata kishin frikë se edhe perbuzeshin duke ndërhyrë. Kjo është e gjitha. Ata e ruajnë veten e tyre dhe sakrifikojnë tërë popullin shqiptar.

A.Bellusci : Edhe sot është që mund të kenë frikë nga Jugosllavët?

N.N.:Kanë frikë, dhe turp të kenë, sepse kosovarët dhe shqiptarët po vriten kundërshtojnë ushtarët e armatosur deri në dhëmb dhe nuk kanë frikë, ndërsa Qeveria shqiptare bën një politikë e cila nuk ka asgjë të përbashkët me politikën e diplomacisë. Ajo nuk po ndihmon shqiptarët që ka në vendin e saj.

A.Bellusci : C’është Besa për shqiptarin?

N.N.:Besa e shqiptarit sa kohë që ka komunizmi është dobësuar dhe po humbet. Shqiptarët kanë filluar të zihen me njeri tjetrin për probleme fare ordinerë, sepse organizimi i tillë, që të spiunosh shokun, të tradhëtosh shokun për një ideal ka bërë që shqiptarët të mos të jenë më ata shqiptarë dhe mos të kenë atë unitet.Kjo shihet edhe në perfaqësuesen kombëtare të Shqipërisë që vodhi në Angli. Kjo është një turp sepse një skuadër kombëtare futbolli përfaqëson shumë qytete dhe ky është një turp dhe këta nuk e mbajtën besën e shqiptarit. Dhe për këtë fajtor është ai që është në pushtetin në Shqipëri. Të gjithë ata dhe ato duhet t’a shohin me këtë sy atë, sepse edhe vet do t’e thyejmë kokën.(F.C.).

A.Bellusci ::C’farë mendon ti për të ardhmen tënde?

N.N.: Unë dua të shkoj në shkollë për të studiuar. Pastaj të kem personalitetin tim. Njerëzit në Shqipëri janë të zgjuar por nuk kanë ç’të bëjnë, pse kanë opjum në kokë prej rregjimit.

A.Bellusci : Sot këtu në Brindisi takova disa marinarë shqiptarë, të cilet më thanë se Ministrin të Brëndshëm e kanë në izolim.

N.N.: Atë që shtiu, Simon Stefani, ai që ishte këpucar dhe e ka vënë Enver Hoxha anëtar Buroje dhe pastaj Minister të Brëndësh. Ai që ka vrarë pesëqind veta në kufi në këtë vit, sepse me urdhërin e tij janë vrarë.

A.Bellusci : Përse ju thonë se jeni kriminela dhe vagabonda? C’keni vrarë ?

N.N. : Kemi vrarë nja dy miza, duke fluturuar. Populli i thotë Nexhmijes « Pantera e zezë », dhe « Ledi Makbeth », kurse atij tjetrit që vdiq i thonë “Dull”. « Dullës »

Bellusci: A mund tè na thoni ndonjé nga ato barsaleta?

1.Populli thotë për Dullën\Enverin:“I madhi ishe, të madh të bëjmë. Paratë qief i kishe, afër Bankës ta vumë. Për florinin vdisje, me flori të veshëm. Historinë kishe qef, e pranë Muzeumit të vumë. Aman, tërë jetën tinzar i madh ke qënë. Hidhje gurin, fshihije dorën, në bith ta vunë.

2.Mbledh Enveri Byronë Politike ku ka një shërbëtor më besnikun e tij, që quhet Sulo Gradeci. Ai është nga Skrapari. Eshtë 60 vjeç. Besniku më i madh i familjes Hoxha. Barcalleta është kjo.

Bledh Byronë Politike Enver Hoxha dhe rastësisht kontrollon për të marrë çantën dhe nuk e gjën. Dhe thotë:”Kush ma vodhi çanten?”. Thërret Sulen dhe i thotë:”Sulo, më kanë vjedhur çantën”. “Unë po iki një herë në shtëpi mos e kam harruar atje. Ti vazhdo të insistosh e të gjesh kush e ka vjedhur”. Enveri niset për në shtëpi. Sulo fillon dhe i trëmb anëtarët e Byrosë. Vete Enveri në shtëpi e gjën çanten dhe kthehet.Dhe i thotë Sulos:”Mos u bë mërak, se çanten e gjeta”. Suloja i përgjegjet: »Si t’ja bëj, Enver, se këta e kanë pranuar të gjithë që e kanë vjedhur çanten”.

A.Bellusci : Ç’është Partia?

N.N.: Partia, tani është një dinasti. Një dinasti që për ata do të eksistoj deri në fund. Janë të destinuar që vetëm me dhunen do të ikin nga ai vend, as me diplomaci, as me politikë nuk mund të realizohet asgjë në Shqipëri.

A.Bellusci : Si qe demonstrata në Shkodër?

N.N.: Ka një muaj që policia vrau një djalë të ri, që deshi të kaloj kufirin për të vajtur në Jugosllavi dhe trupin ja çuan familjes në Shkodër. Ky djalë quhej Pllumb Pllumbi. Nisi varrimi në Shkodër me tri katerqind veta. Gjatë varrimit rrugës afroheshin shumë veta dhe deri në qënder të Shkkodrës u grumbulluan mbi shtatë-tetë mij veta. Pastaj filluan të përplasnin këmbët në tokë. Një zhurmë që fillonte në fillim dhe deri në fund. E mori familja trupin e personit dhe e ngriti ashtu me gjithë shënjat e automatikut në gjoks. Arkivoli ish i hapur. Kjo u bë pranë deges së policisë në Shkodër. Policia rrinte. Nuk afrohej fare. “Duamë djalin tonë”, thonin të gjithë « Pse na e vranë ? ». Pastaj në varreza doli një prift katolik dhe mbajti një fjalim. Dhe pastaj ja kërciti populli : »Poshtë komunizmi! Poshtë Nexhmije Hoxha! Poshtë Ramiz Alia”.Nuk ka ndodhur kurrë në Shkodër një varrim si ai i atij djali. Sikur kish vdekur një udhëheqës Shteti. Për herë të parë pjesëmarrja dhe të një Prifti

A.Bellusci : Disa thonë se sot në Shqipëri Sigurimi është me Nexhmijen dhe Ushtëria është me Ramizin. Eshtë keshtu?

N.N.: Këtu janë opinione të hapura. Ramiz Alia dhe Nexhmija Hoxha janë një. Se Ramiz Alia është nxëmësi më i zellshëm i Enverit. Hitorikisht Enveri e ka quajtur Ramiz Aliun “Bylbyli i Komiteti Qendror”. Ramiz Alia ka qënë gjithë kohen bashkë me Nexhmijen Hoxhen në një institucion që është Instituti i Marksizmit Leninizmit. Ata janë një. Eshtë për mashtrim, për demagogji, ajo ndarje formale që ekziston, një opozitë artificiale. Krijimi i ipozitës të gjerë artificiale dhe një veshtirësie që mund të hasin gjoja për të justifikuar këtë përparim që duhet të bëjë Shqipëria. Këtë mungesë përparimi ata e justifikojnë gjoja me një bukë të lamesh: konservatorizimi, liberalizimi e tjera, demokratikët dhe konservatorët.

A.Bellusci : Si mund të përmisohet situata në Shqipëri sot në qoftë se në vend të Ramiz Alisë mund të vëhet një tjetër?

N.N.: Aktualisht në këtë Qeveri që është më i përshtatshëm është Ramiz Alia nga pikëpamja e formimit dhe e kulturës që ka. Megjithatë ka njerëz të Qeverisë që kanë qenë pa shkollë dhe për hir të politikës janë bërë me shkollë. Për shëmbull Pali Miska ka qenë shofer dhe tani është bërë anëtar i Byrosë dhe Ministri i Bujqësisë. Domethënë, nga pikëpamja e shkollës, njeriu më i formuar aktualisht është Ramiz Alia. Por Ramiz Alia nuk mund ta çojë progresin përpara, sepse ku ka qënë me Marksizëm-Leninizmin, është besnik i atyre do ose s’do ai. Edhe sikur të bëhet progresist, ky e ka ngrënë 45-vjet një ideologji të tillë hëstituçë nuk mund të shmanget dot. Prandaj më e mira  e kësaj është që t’i hapi rrugë demokracie, sepse demokracia ka njerëzit e vetë edhe ka inteligjenxën e vetë. Nëqoftë se krijohet demokracia, pluralizmi, liria e mendimit atëherë vjen zhvillimi. Nuk mund të ketë një zhvillim me një monopartì. Monopartia është monarki. E kjo s’mund të pranohet sot.

A.Bellusci : Nëqoftë se bëhen zgjedhjet në Shqipëri, mendon se do të bëhen zgjidhje të lira?

N.N. Në një të ardhme jo shumë të largët, mendoj se do të bëhen zgjidhjet e lira në Shqipëri. Por kam edhe frikë se mos ndodhi ajo që ndodhi në Bullgari dhe në Rumani, se duke qënë pas një periudhë kaq të gjatë 45-vjetësh, me një parti të vetme, organizimi i partive të reja do të jetë i veshtirë për një udhë shumë të shkurtër që të bësh edhe zgjedhësit për vete. E kështu do të kesh probleme fillestare, por kjo do të ishte gjëja më e mirë për të kaluar në demokracinë e vërtet në zgjedhjet e lira.

A.Bellusci : Ti mendon se vjen koha që do të kthehesh në Shqipëri kur do të rregullohet kjo situatë, ashtu si e shpresojmë ne të gjithë?

N.N.: Unë mendoj se nuk kam ikur akoma nga Shqipëria. Jam aty dhe kudo të jem do jem në Shqipëri. Nuk di çfarë do të them por…

A.Bellusci : Shumë bukur e the: Me trupin je këtu por me zemër je atje në Shqipëri.

N.N.: E thotë Naimi Frashëri që me trup isht në mërgim, por mendjen e kishte tek Shqipëria. E vetmja kthesë që mund të bëjë Shqipëria ishte vetëm pluralizmi politik. Nëqoftë se Ramiz alia nuk do të pranojë pluralizmin politik atje nuk ka asnjë lloj ndryshimi. Sepse çdo lloj reforme që ka bërë ai, janë sipërfaqësore që nga Pllenumi i tetë, i nëndë, dhjetë edhe njëmbëdhjetë, sepse nuk i takon. Në Pllenumin e 11-mbëdhjetë, pas gjithë këtyre debatave, që një udhëheqësi shteti si Ramiz Alia të flasi për  bozaxhinjtë e për  akullorexhinjtë, sepse nuk ,bahet populli më me bozë e as më me akullore. Popullit i ka ardhur thika në kockë. Do populli lirinë e mendimit dhe të fjalës.

Edhe një gjë tjetër, ndërrimet që u bënë tani në Qeveria treguan që asgjë s’ka ndryshuar. Kur bënë Qeverinë e parë me ndryshime nga anëtarë Byroje, i kaloj në rolin e ministrave dhe i futi në një fuksion që të linte nga një farë përgjigjesie, dhe tha, nëqoftë se ministrat nuk kryejnë mirën punën, do të japin llogari para popullit dhe do të spostohet. Aktualisht ndodhën gjithë këto trazira, bëri përseri qarkullim të qeveritarëve dhe asnjë su pusha. U pushuan vetëm ata për pension, po ata që u treguan të paaftë kush janë. Përsëri heshtje.

A.Bellusci : Kush e ka pushtetin në dorë në Shqipëri, ata nga jugu ose ata nga veriu?

N.N. : Si të thuaj gjithë aparati i shtetit është si gurët e shahut, ku lojën e bën vetëm mbreti e mbret/resha: Nexhmija dhe Ramiz Alia. Kështu nuk mund të flasë se cila krahinë e ka ecurinë më të madhe. Se të gjithë që nga ministrat e deri të zevendës ministrash e të tjerë, janë dora e dyte. Ata hiqen dhe vihen  pa asnjë lloj pushteti në dorë është bërë krushqi gjithë Partia. Jep nipin e merr mbesen.

A.Bellusci : Çdo t’i thuash Ramiz Alisë nëqoftë se ti kishe mundësi të bisedoje me atë, ashtu si sot që je bisedon me mua këtu në Restinco?

N.N.: Në radhë të parë do të thosha të bënte një analizë ashtu siç duhet obiektive pa u influenxuar të të gjithë periudhës së kaluar dhe të pranohen gabimet dhe krimet, që janë bërë gjat gjithë kësaj periudhe. Dhe ky do të ishte hapi i parë drejt demokracisë, sepse nuk mund të kalohet më me fjalë të turbullta dhe duke quajtur të kaluaren si të rregullt. Ka diçka që nuk shkon. Do me thënë duhet pranuar gabimet.

A.Bellusci :  E ti, trim, këtu afer meje, çdo t’i thoje Ramizë Aliut?

N.N.:  Unë do t’i thoja të jepte dorëheqje dhe të hapte rrugët e Parlamentit, sepse vetëm tryeza e rrumbullakte do të mund të bëjë Shqipërinë siç ka qenë një e me dinjitet.

A.Bellusci: E në qoftë se të tjerët e pengojnë ose e vrasin?

N.N.: Nuk ka njeri që ta pengojë e ta vrasë. Të gjitha këto i krijon vetëm Qeveria me propaganden e saj. Po të dojë e bën. Edhe populli deri kohen e fundit ka pasur besimin tek ai. Ushtria dhe Sigurimi janë në duart e Partisë aktualisht. Dhe në të ardhmen në qoftë se shkrihet Partia dhe krijohet  pluralizimi atëherë secili do të kalojë sipas bindjes së tij politike. Duhet detyrimisht dhe populli po ndergjegjësohet. Tani aktualisht ishte i ndergjegjshëm populli, sepse e ka të bindje, atë logjik kritike sa të krijojë mundësinë e demokratizimit të plotë. Nëqoftë se Ramiz Alia tregohet i ndershëm me popullin jo hipokrit. Kjo është garancia e vetme nga Ramiz Alia: të jetë i sinqertë.

Më falni. Desha të bëja një vrejtje në lidhje me Ushtrinë dhe Sigurimin. Duhet t’i dallojmë këto dy gjëra, se Ushtria e ka bazën në popull. Edhe ushtarët dhe ushtarakët zakonisht janë të popullit. Edhe funksionet janë mbrojtja e Atdheut, pavarësisht se është e indoktrinuar nga ana ideologjike. KuRse Arma e Sigurimit ajo është lidhur drejtë me anën partiake, dhe mbi supet e saj mendohen edhe krimet që janë bërë, edhe vrasjet që kannë bërë. Kështu që duhet bërë ky dallim. Ushtria do të jetë gjithmonë me popullin, me masen se janë bijtë e popullit edhe ushtarët, edhe ushtarakët në përgjithësi.

Të intervistuarit në vijim i përkasin Kapanonit nr.3, janë rreth 62 veta. Janë intervista të lira, ku ata paraqiten me emër mbiemër,me familjet e tyre si dhe nga qyteti që vijnë.

Dëshmia e tyre gojore na përcjellë në ato vite regjimi, burgime dekadash për shkak arratisjesh apo ideve oksidentale,presione psikologjik, vuajtje ekonomike e skamje deri në mjerim.

Në vijim intervista e Profesorit, etnologut, themeluesi i revistës Lidhja  Arbëreshit, At Antoni Bellusci me refugjatët e Restinco.

A.Bellusci: Si e keni emrin?

Adriana Kollapodhi.

A.Bellusci: Si rri me shëndet?

Adriana Kollapodhi: Mirë.

A.Bellusci: Si arrite të hyje në ambasadë?

A.Kollapodhi: Ishte ditë e prëmte në këtë muaj. Ishte data që merrnim dëftesat për mbarimin e shkollës.

A.Bellusci: Sa vjeçe ke?

A.Kollapodhi:  Jam 17 vjeçare. Meqënse kisha dalë me nota të mira mami të bënte një drekë. Në darkë degjojmë në shtëpi që ishin futur shumë veta në Ambasadën Gjermane.

A.Bellusci: Si vajte te Ambasada Gjermane e si u gjënde këtu?

A.Kollapodhi: Shkova tek Ambasada dhe pash se ishte rrethuar me shume police gjithandej dhe nuk linin. Edhe thash po iki njëherë nga Ambasada Italiane. Kur shkoj unë atje kishte shumë pak polica. Ishin policat shumë larg njeri me tjetrin, dhe unë perfitova nga kjo edhe hyra brenda.

A.Bellusci: E nënës edhe babait s’i the asgjë?

A.Kollapodhi: Jo. I lajmërova me një komshien time që kaloi aty, dhe i thashë që unë jam këtu brënda.

A.Bellusci: Ata kërkuan e të gjetin?

A.Kollapodhi: o, u pamë nga larg, e folem me xheste. Doja të shkoja tek xhaxhai im në Amerikë. Ai quhet Ekerem Bardha

A.Bellusci:  E si e njihije xhaxhain në Amerikë?

A.Kollapodhi: Kishim letra, kishim korrespondencë, flisnim me telefon me ata, po flisim shumë pak se ishin mundësitë e atilla.

A.Bellusci:Cdo t’i thuash nënës dhe babait tani?

A.Kollapodhi: Do t’i thoja të më falin.

A.Bellusci: Je e lumtur se je këtu tani?

A.Kollapodhi:  Nëna ime gjithnjë deshironte e thoshte që një të paktën të rrijë këtu në Shqipëri. Nuk dua që fëmijët e mi të mbeten këtu në Shqipëri. Se kemi qënë tërë jetën të persekutuar.

A.Bellusci:  Jeni shumë fëmijë? Sa vëllezër, sa motra ke ti?

A.Kollapodhi: Po, kam nj’moter,

A.Kollapodhi: Si quhet motra?

A.Kollapodhi:  Fejzie.

A.Bellusci: Sa vjeçë ka motra?

A.Kollapodhi: Ka 26 vjeçe.

A.Bellusci:  Dhe babai dhe nëna punojnë atje?

A.Kollapodhi:Jo, janë pensionistë.

A.Bellusci: Gëzohem shumë sot se jemi bashkë. Je duke pritur çdo ditë Ekerem Bardhën nga Detroiti, ai është miku im.

  1. Bellusci: Ndiheshe e lirë në Shqipëri?

Adriana Kollapodhi: Edhe kur shkonim për shembull në varreza, nuk ishim të lirë. Në  ditë të shënjte, rastiste që shkonim në varreza me qirinj. Ishte një plakë që quhej Dervish Hatixhe në Tiranë,  te varri i sak shkonin shumë njerëz se ishte si diçka e shenjtë për ne, dhe shkonim , ndiznim qirinj ose linim diçka për shpirt. Erdhi një kohë që njerëzit shkonin shumë, dhe shpesh, vunë polica tek varri i saj, dhe nuk linin.  Ne ndiznim ndonjë qiri edhe te varri i saj edhe tek të afërmit tanë, na i hiqnin qirinjtë. S’na linin të bënim asgjë.

Antonio Bellusci: As një qiri te varri.

Adriana Kollapodhi: Kishte njerëz që besonin e vinin kryqe në qafë. Të kapte polici rruges ta hiqte, ta shkulte, të rrihte, bënte akte të papelqyera që s’janë për njerëzit. Bënin shumë gjëra qe na detyruan ne të gjithëve të futemi në Ambasadë, të lëmë vendin tonë, prindërit e të gjitha.

A.Bellusci: Këtu afer meje është nj’grua. Si t’e thonë ëmrin?

Jam Rilinda Hoxha.

A.Bellusci: Pse erdhe këtu në Itali?

R.Hoxha: Kam vite të tëra që kërkoj nënen time, dhe në pamundësi për ta njohur atë.

A.Bellusci: Si e mendoni nënen tënde?

R.Hoxha: Vetëm kjo shpresë më ka mbajtur që unë do të vij një ditë, shpresoj se nënen do ta njoh. Nuk e imagjinoj dot. Më duket si një qënie e mbinatyrshme. Jo si gjithë nënant e tjera. Nuk e imagjinoj dot se si mund të jetë. Si i ka sytë, si e ka trupin.

A.Bellusci: E si quhet nëna tënde?

– Nëna ime quhet Virgjinia Kurqo.

A.Bellusci: E ti nuk e njohe fare?

– Jo, nuk e kam njohur fare. Më ka lënë në moshën 20 mujore.

A.Bellusci:  E pastana që bëri?

– Pastaj më ka marrë, adoptuar xhaxhai. Më rriti xhaxhai.

A.Bellusci:  Si quhet xhaxhai?

– Xhaxhai quhet Kadri Hoxha, që ka qenë në Ambasadë këtu në Itali.

A.Bellusci: Ti ke studjuar? C’studime bëre?

– Teknike ndertimi, dhe vazhdova të larti Inxhineri ndërtimi, pa përfunduar.

A.Bellusci: Pastanë u martove?

– U martova dhe kam dy fëmijë.

A.Bellusci:  I ke këtu?

– I kam në Shqipëri.

A.Bellusci: Si quhen këta dy fëmijë?

– Djalin ma quajnë Flogent dhe ka 12 vjeçe, dhe vajzen Tulina dhe ka 7 vjeçe.

A.Bellusci:  E pse e lëshove ti edhe Shqipërinë? Erdhe këtu e le edhe fëminë? Burrin e ke atje?

– Atje i kam të gjithë.

A.Bellusci: Si quhet burrit?

– Qemal Hoxha.

A.Bellusci: Si bëre të ikje?

– Dashuria e madhe për të njohur nënën.

A.Bellusci: Ah për nënën, ky xhest është më bukura. Vetëm për të parë  nënën. Do ta realizoni! Mos qaj se do ta realizoni! Kjo të bënë shumë nder, pse çdo njeri do të njohë nënën. Mos qaj, motra ime.

E psanë do të kthehesh në Shqipëri. Me siguri  mendo të kthehesh? Një herë qe pe nënën tënde, si mendon do të kthehesh…?

–  Mendoj që t’i marr edhe fëmijët këtu, të jetoj me mamanë.

A.Bellusci: Ah me mamanë.

– Kam shumë dëshirë edhe unë të ndjej ngrohtësinë e nënës time. Ajo më ka munguar gjithë jetën.

A.Bellusci: Ti mendon se është e gjallë nëna tënde?

– Eshtë gjallë mamaja.

A.Bellusci: E ku gjëndet?

– Në Bari.

A.Bellusci: Rrugën e di ku është ajo?

– Rruga e mëparshme është Via Amedeo Diaz. Ndersa adresa…

A.Bellusci:  Ndersa burri i saj nuk e di.

– Nuk e di mbiemrin e burrit, por sot vjen vëllai, dhe do njihem me të.

A.Bellusci: Sot vjen këtu vëllau yt?

– Po, sot vjen vëllau.

A.Bellusci: E njohe ti këtë vëlla më përpara?

– Jo, sot do ta shoh për hërë të parë.

A.Bellusci:  Edhe kjo është nj’mrekulli e madhe. Ky vëlla që vjen e të gjën sot tij. T’bëj me zëmer shumë urime. Më nënen tënde dhe me vëllaun. Të gëzofsh mirë e me shëndet për shumë vjet, motra Rilinda. Mos qaj, mos qaj, motra ime, pse sot që vjen vëllau këto do të lindet një tjeter ditë mje një t’ardhmje me gëzime. Mos qaj!

A.Bellusci: E ti  si quhesh?

Frederik Bracaj:

A.Bellusci:  Si shkove tek Ambasada në Tiranë?

Unë kam xhaxhain në Amerikë, dhe qëllimi im është të shkoj atje. Për të shkuar tek amasadave kohët e fundit ishte bërë shtetrrethim

Vinte policia në autobuz, të zbriste nga autobuzi, edhe të thoshte, rri në shtëpi.Nuk linin. Me orar dalja. Perfituam nga rasti bashkë me një shokun tonë, i cili është shofer, hypëm në makinë brenda. Në pamundësi policia për të na ndaluar, sepse ai ishte në orar pune, morem makinën e vajtëm direkt tek Ambasada.

A.Bellusci: Te cila Ambasade?

– Tek Ambasada Italiane.

A.Bellusci: Ti studjove?

– Jo, studime unë s’kam bërë. Shkollën e mesme kam. Kam punuar shofer

A.Bellusci: Ti ke vëllezër atje , motra?

– Po, kam.

A.Bellusci:  Sa vëllezër ke?

– Kam dy vëllezër e 1 motër. Motra quhet Marjana, tjetri Vladimiri, tjetri Fatmir.

A.Bellusci: Je katolik?

– Katolik.

A.Bellusci: Ke njohur ndonjë prift katolik atje në Tiranë.

– Jo,sepse ishte një rregjim komunist.

A.Bellusci: U shkatërrua, ky marksizem u shaktërrua, ju mendoni se u shkattërrua,u qelbezua.

– Krejtësisht.

Antonio Bellusci: Jo do të jeni e ardhmja e Shqipërisë.. Si thua ti, Rilinda,ç’mendon? Ndëqoftë se kishe këtu përpara xhaxhain tënd, ambasadorin Kadri Hoxha, ç’i thoje ti atij?

Rilinda Hoxha: Xhaxhai im Kadri Hoxha ishte nga organet e sigurimit tonë persekutuar për vite të tëra.

A.Bellusci: I persekutuar edhe ai? Pse?

– Ka qenë 25 vjet i burgosur dhe i internuar.

A.Bellusci:  Dhe pse? – Për agjitacio e propagandë. Asnjëherë i dalë në gjyq, i dënuar pa gjyq, pa vendim gjyqi.

A.Bellusci: Shumë bukur. Ti si quhe? Mos u frikëso.

Unë quhem Adile Braho.

A.Bellusci: Je nga Tirana? Ke fëmijen këtu? Erdhe bashkë…

– Jo, jam vetem. Jam me shoqen time. Fëmijët i kam lënë atje. Kam dy fëmijë.

A.Bellusci: Edhe burrin e ke atje?

– Burri s’më erdhi, erdha vetë me shoqerinë time.

A.Bellusci: E si bëre të lëshoje fëmijën, burrin.

– Deshira ime ishte të vija këtu. Meqë…

A.Bellusci:  Nuk të pengojnë femijët e të tjeret?

– Femija është sidomos për nënen, por vendi që ishte atje, ambjenti, nuk rrihej.

A.Bellusci: Ju ç’punë bëjet atje?

– Unë mekanike kam qenë.

A.Bellusci:  Ke studjuar?

– Po.

A.Bellusci:  E burrit si ja thonë?

– Emin Tufa.

A.Bellusci: E fëmijës?

– Enea dhe Altin Tufa.

– Nga zemra ime deshiorojë që fëmijët e mi ta marr, ti bie këtu, afer vehtes time. Nuk dua që ti lë atje, të vuajnë në atë vend.

Antonio Bellusci: Bukur. Të bëj këtë urim të bashkohesh sa më shpejtë me familjen tënde ashtu si deshiron vet. Afër meje është edhe Rilinda Hoxha me të cilen bisedova më përpara. Dhe ju jeni e martuar, keni fëmijë atje, burri juaj si quhet.

Rilinda Hoxha: Qemal Hoxha.

A.Bellusci : C’punë bën atje burri juaj?

– Është saldator.

A.Bellusci : E fëmija juaj si quhen?

– Fëmijët quhen Flogent, 12 vjeç, dhe vajzen Tulina 7 vjeç.

A.Bellusci :  C’do t’i thoje fëmijës tënde në se ishte këtu sot përpara neve?

– Fëmijet e mi dhe të afërmit e mia, nuk dua që të më denojnë për ketë veprim që unë kam bërë, pasi jeta m’u bë e padurushme. Atje nga vetë rendi dhe nga vetë kushtet e jetesës, mbasi nuk kishim mundësi, neve si nëna, jo vetem unë po shumë nena aty në Shqipëri jemi shumë të vrara shpirtërisht nga vetë fakti sepse nuk ishim në gjëndje të plotësonim ashtu siç duhet kushtet fëmijëve tonë. Prandaj edhe ky është një faktor që neve na ka detyruar që për  permiresimin e jetesës së fëmijëve tanë që t’i ndihmojmë, mbasi atje ishte e pamundur, pavaresisht se unë punoja, isha shitese bankiere, punoja gjithë ditën nga mëngjezi në darkë, me orë të zgjatura, rroga ishte sumë e vogel, 4000 lek, dhe nuk perballoja dot. Nuk e perballoja dot jetesën për të ushqyer dhe për të rritur fëmijët ashtu siç ka deshirë një nenë, për tua plotësuar të gjitha kushtet.

A.Bellusci: Po ti ja kishe thënë fëmijës se shkoje në Itali?

– Unë kisha bërë dokumentat, sepse kisha shumë kohë që kërkoja se të vija të takoja nënen time, të njihja nënen time. Ishte një enderr shumëvjeçare që unë deshiroja. Kisha marrë pasaportën dhe prisja vizën.Por kjo ishte një diçka e rreme për arsye se unë kisha vite të tëra që do të të çojmë sot, do të të çojmë nesër, do të të çojmë  të takosh nënën tënde dhe njerzit e tu, dhe vete faktet tregojnë që ky ishte vetem një mashtrim. Prandaj unë u detyrova pastaj që të futem në Legatë mbasi nuk durova  dot më mashkrimet që më bënin nga ana e organeve të punave të brendshme.

A.Bellusci : Po nëna juaj ju shkruajti ndonjëherë në Shqipëri?

– Mamaja ime më ka shkruajtur permes vëllait dhe më ka shkruar që mos më dëno.. Fëmijët e mi mos më denoni, mos më gjykoni mbasi ky ishte fati i juaj dhe i imi. Koha do t’jetë shumë e shpejtë, më shkruante nëna, që ne do të njihemi, do takohemi, dhe ti do të mesosh realitetin e jetës dhe jam shum e bindur që ti nuk do të më dënosh mua si nënë që të kam braktisur që të vogël.

A.Bellusci : Unë mendoj se ajo nëse di se ti sot je këtu ajo vinte e të perqafojë.

– Jam shumë e bindur për ketë sepse letrat që shkruan ajo vetem lot. Dhe ajo është detyruar të na braktisi neve vetem nga vuajtjet, sepse ajo vuajti shumë në Shqipëri. Dhe në letrat që më ka shkruar që nuk duhet të më denosh, bija ime, unë kam vuajtur shumë në Shqipëri dhe ky ishte shkaku që unë u largova dhe braktisa juve. Mamaja ime ishte e huaj, ishte italiane, dhe ishte detyruar sa është ngarkuar me dru  mbi shpinë në Labinot të Elbasanit. Jeta ju bë e padurueshme në Shqipëri.

A.Bellusci : Si e kanë ngarkuar me dru? Pse?

– Ishte menyra e jetesës, jetese për të jetuar. Edhe nga menyra e jetesës ajo u detyrua të na braktiste ne. E prandaj na shkruante që ju nuk duhet të më denoni mua pasi kur ju të mësoni realitetin e jetës  sime, që unë vuajta kaq shumë në Shqipëri, ishte kjo arsyeja që unë u ktheva në Atdheun tim. Megjithëse ajo insistoi që të na merrte.

A.Bellusci :  Ç’do t’i thuash nënes?

– Nënes dua t’i them që të vij këtu sa më parë. Kam shumë nevojë për ngrohtësinë e saj. Kam një jetë të tërë që Mora parasysh dhe jetën time vetem e vetem që t’a arrij këtij qëllimi që unë të njoh nënen time.

Kam derdhur lot, lot neper dyert e ministrive së jashtme vetem për të njohur nënen time, për ta takuar atë. Por njerzit ishin zemërgur, të pameshirshëm dhe talleshin me ndjenjat e mia. Nuk arrinin të kuptonin se çdo të thotë që një fëmijë i braktisur kërkon të takojë nenën e vet.

– Megjithëse unë e kam dënuar nënen time që… dhe i kam shkruar në letra që si ka mundësi, nënë, ti ke kaq shumë forca dhe na ke mohuar neve, na ke braktisur. Sadoqë ti të vuaje ti nuk duhet të na braktisje. Por sot arrij të kuptoj vete që nëna ime ka pasur shumë të drejtë që ka arritur deri në atë grade sa të na braktisi mbasi rregjimi itillë, vuajtjet e saja atje në Shqipëri ishin të padurueshme.

A.Bellusci : Por sot vjen vëllau yt.

– Sot më vjen vëllau Xhimi.

A.Bellusci :  Këto lot që bëni sot këtu në Restinco janë të bekuara dhe të uroj të puthish sa më shpejtë dhe nënen tënde. Është bukur se ti bëre gjithë këtë udhëtim për të kerkuar nënen tënde.

– Braktisa fëmijët e mi vetem për tja arritur këtij qëllimi që unë të njoh nënen time.

A.Bellusci: Ti nga je?

Unë jam nga Tirana e quhen Arben shkodra.

A.Bellusci:  Sa vjeçe ke?

– Jam 29 vjeçe.

A.Bellusci:  E ti çë punë bëje në Tiranë?

– Unë isha tornitor me shkollë të mesme.

A.Bellusci: Pse bëre të lëshoje Shqipërinë?

– U detyrova ta lëshoj sepse kam 29 vjet çë kemi vuajtur çdo anë, si nga mirëqenia dhe nga anë të tjera. Dhe kam lenë në shtëpi gruan me gjithë fëmijë.

A.Bellusci:  Ke gruan atje edhe fëmijën.

– Po, fëmija është 13 muajsh.

A.Bellusci:  E si quhet gruara tënde?

– Suzana Shkodra.

A.Bellusci: Edhe fëmija si quhet?

– Altion.

A.Bellusci: Cë mendon se ata do t’vijnë këtu?

– Po, mendoj se ata do t’vijnë këtu, se unë atje më nuk shkoj, sepse s’na ka pëlqyer rregjimi gjatë gjithë jetës sonë.

A.Bellusci:  Po Ti nga je? Do t’thuash  ndonjë gjë edhe ti në manjetofon te kjo bisedë me një vëlla arbëresh nga Kalabria?

– Po, unë quhem Igli Qiriako. Jam me origjinë nga Korça, banoj në Tiranë.

A.Bellusci: Nga Korça. Je ortodoks?

– Po.

A.Bellusci : Çfarë pune bënë?

– Punoj në fabrik të çohollatare në Tiranqë. Jam i pamartuar. Kam lenë vëllanë, baben dhe nënen në tiranë.

A.Bellusci : Ç’mendon? Si është e ardhmja tënde, si e ënderron të ardhmen?

– Unë dua të shkoj në Amerikë. Në radhe të parë dua të falendëroj Peres Dehuellarin në emer të të gjithë refugjatëve shqiptarë sepse ai ishte i pari që dha  shkendijën në Shqipëri.

A.Bellusci : Si e mendon ti që qe ai?

– Po, ai ishte i pari njeri që erdhi për të drejtat e njeriut, na hapi sytë të gjitheve. Ne jemi Amerika dhe ne do të ju ndihmojmë. Kështu e kuptuan të gjithë shqiptarët.  Ne na hapi sytë.

A.Bellusci : Ai erdhi për vëllezërit Popa atje, ju kuptuat këtë mesazh?.

– Po, këtë mesazh qe:  Ngrihuni të gjithë. Me këtë mesazh u bashkuam dhe hymë 5000 vete. Duhet të hinin më tepër por kishin frikë.

A.Bellusci : Po ç’mendon do të vazhdojë kjo ikje nga Shqipëria?

– S’di çfarë të them.

Adriana Kollapodhi: Unë mendoj se shumë nga ata që janë në Shqipëri kanë deshirë të ikin, dhe na admirojnë neve që jemi këtu, se edhe ata kanë dëshirë të futen nepër Ambasada. Por me siguri frika për ta shprehur kete ndjenje nga sigurimi, nga policia e shtetit shiptar nuk e lejon. Policia shqiptare neper shtëpiat e prindëve tanë ka bërë presion  duke sjellë prindërit nepër hekurat e Ambasadave e duke thënë: dilni perjashta se ne do tu japim pasaporta. Por me këto mashkrime kemi 45 vjet, prinderit tanë dhe ne, brezi i ri.

Frederik Bracaj: Na fusin njeriz brenda në Ambasada për me na përçarë, të fusnin panik. I kapëm se i njihnim fushat, i themi ne shqiptarët. Ishin trubulluesa, spiuna.

Adriana Kollapodhi: Nderkohë vetem të shikoje pamjen qe ne kapnim një spiun atje ne Ambasadë dhe hidheshim kundër atij që ishte futur kundër nesh. Hidheshim taman si ajo shqiponja kundër diçkaje të egër që prish diçka, një mishi të qelbur doja të thoja. Ashtu hidheshim edhe ne, bëheshim një, 1000 veta të gjithë një. Edhe kur erdhi Sekretari i Kombëve të Bashkuara ne në çasht kishim shumë ndjenja, deshëm t’i shprehnim diçka për ato fjalë të ngrohta që na tha ai, por nuk mundem, mbajtem fjalën, ditem të mbanim ndjenjat, të rrespektonim rregullat që na tha ai. Ndërkohë që ne rrinim aty kishte shumë police që na shanin por ne nuk i flisnim për arsye se kishim dhënë fjalën se s’do të bënim asnjë xhest, se s’donim të acaronim situatën.

A.Bellusci: Ah erdhi ai në Ambasadë. Unë isha në Greqi në atë kohë dhe nuk e di këtë lajm…

Adriana Kollapodhi: Erdhi Sekretari e na mbajti një fjalim aty. Na tregoi se si ishte gjendja në atë kohë dhe na informoi me shumë gjëra e na premtoj për rregullimin tonë në Itali, që, siç shohim, jemi më mirë, jemi të rregulluar të gjithë me ato kushte që kishim në Ambasadë. Ka shumë fëmijë këtu dhe gëzohemi që ata po rriten më mirë, po bëjnë një jetë më të mirë. Këtu ka 100 fëmijë nga mosha 3 muaj e sipër.

 

A.Bellusci:  E ti si quhesh?

Unë quhem Fatos Pitarka, dhe kjo është vajza ime më e vogël, Sabina Pitarka, dhe kjo është gruaja ime që quhet Emine, jemi nga Tirana.

A.Bellusci:  Ke më fëmijë?

– Jo vetem kjo.

A.Bellusci:  Ku u lindi vajza?

– Në Tiranë dhe ka 3 muaj.

A.Bellusci: Si të duket jeta këtu, pse ike nga Shqipëria? Ç’ëndërr ke ti për vajzën Sabina?

– Endërroj një të ardhme të mir. Bëmë mirë që erdhëm nga Tirana këtu në Itali. Ky është shoferi që na futi në Ambasadë me kamjon e tij.

A.Bellusci : Sa njerëz ishit?

– Unë isha me gruan. 8 veta gjithsej.

A.Bellusci : Thuajmë se si qe.

– Unë me gruan ë kishim bërë me mend të futeshim në Ambasadë, dhe u gjëndem në rrugë rastësisht, në Rrugën Mihal Duri. Edhe këta e kishin në mend të futëshin në Ambasadë. Unë s’i njihja fare. Dhe marr makinën për të ikur tek Ambasada Gjermane për të futur, por aty kishte kallaballëk, siç duhet s’pranonin më. Dhe u nisëm. Ishim tre familje dhe unë me gruan.

A.Bellusci : Do t’shkosh në Shqiperi?

Elvira Pitarka: Qejf kam se kam lenë nënen, babain, vjerrin, vjerrën, njerëzit e mi të gjithë. Por me kalimin e kohës ndoshta do të na vijë dhe një ditë që të shkojmë si turista të takojmë, ose t’i tërheqim ata këtu. Por jeta këtu po më pëlqen, por edhe Shqipëria meqenëse është vendi im por nqs ishtë po ai pushtet që ka qenë, ai rend, nuk mundoj që të kthehem prap. Por nqs ndryshohet gjëndja, kthehem

 

A.Bellusci : ti si quhesh?

Unë quhem Mustafa Prushi.

A.Bellusci : Sa vjeçe ke?

– Kam 33 vjeç.

A.Bellusci : Këtu afër atij edhe gruaja Sabrie Prushi. Jeni të dy nga Tirana?

Mustafa Prushi: Po të dy nga Tirana.

A.Bellusci : Çpunë bëje më përpara?

– Punë nuk kam bërë përpara se nuk më pëlqente të punoja.

 

A.Bellusci :  E ç’haje? Qep, hudhra, ç’haje?

– Për të hengër s’haja gjera të mira fare.

A.Bellusci :  Si bëre të shkoje në ambasadë?

– Shkova se nuk e duroja dot regjimin aty. Unë mora mendimin e gruas, mora dhe fëmijët e hyra në Ambasadë për të jetuar sa më mirë u nisa në Ambasadën Italiane.

A.Bellusci :  Ke studjuar ti atje në Tiranë?

– Kam studjuar.

A.Bellusci : Shumë? Pakë?

– Mesatare.

A.Bellusci : Keni fëmijë këtu bashkë me ju?

– Kam dhe 2 fëmijë.

A.Bellusci : Si ja thonë?

– Aurora dhe Riza.

A.Bellusci :  Ç’ shpresa ke ti për fëmijën tënde?

– Unë mendoj se fëmijës t’i siguroj të ardhmen që të jetojnë sa më mirë.

  1. Bellusci: Zonja si quhet?

Quhem Sadie Prushi.

Antonio Bellusci: Kush ka më shumë vullnetë, ti o burri? Kush është më guximtarë?

Mustafa Prushi: Guximtarë gjithnjë burri.

– Me fjalë o me vepra?

– Edhe me vepra.

–A. Bellusci .Shumë herë është gruaja më guximtare. Dhe nëna dhe babai yt qëndruan atje?

Sadie Prushi: Nëna, babai dhe vëllai janë në Ambasadën Gjermane. Atje janë të gjithë. Kemi ikur të gjithë familjarisht. Xhaxhai im është këtu me gjithë fëmijët, gruan.

Antonio Bellusci: Ç’mendoni? Do të bashkoheni?

– Do bashkohemi bashkë e do të shkojmë të jetojmë bashkë.

  1. Bellusci:Pse thonë aty se jeni vagabonde, se jeni të pistë, pse?

Mustafa Prushi: Genjejnë. Të pisët janë ata që me paret tona i strehonin neper bankat e Svicerës, nepër botë.

Sadie Prushi: Ne s’bëmë gjë. Ne donim të drejtën e fjalës, të drejten e fesë. Nuk flisnim dot.

Mustafa Prushi: Më përpara na rrethonin shtëpinë, kisha, xhami, para 30 vjetesh e nje Teqe qe shkonim kur ishim fëmijë dhe i hoqën,  të gjitha i hoqi qeveria.

Sadie Prushi: Punë s’me jepin mua, se thonin je familje me biografi të keqe.

Antonio Bellusci: Ju kanë dhe burgosur juve me familjen tuaj?

– Mua jo, mamanë time po. Neve na kanë internuar

– Si ja thonë mamasë tënde?

– Mami ishtë 20 vjeç e donte të shkonte tek vëllai i vet në Amerikë, dhe e kapën.

– E si quhet?

– Bardha Metuli. Stergjyshin tim e dënoi qeveria me pushkatim në 1945, Fejzi Alizoti. Ka qenë Ministër i Arsimit. Gjyshi im ka bërë burg.

– Alizoti kush ish?

– Fejzi Alizoti ka qenë shtërgjyshi im. Ishte ministër i Arsimit në Shqipëri kur qeveria mori pushtetin në dorë e pushkatuan në vitin 1945. E pushkatoi ai Spahiu. Megjithëse s’e kapi plumbi herën e parë, që rregulli e donte që kur s’të kap plumbi të falësh, ata shkojnë nga afër dhe e pushkatuan përsëri. Ne internuan ne, na çuen në disa fshatra të Fierit, atje babai punonte në bujqësi, mamaja në bujqësi, unë isha në klasë të 7, vëllai i vogël. U kthyem pastaj, në Tiranë dhe mezi na sistemuan, shtëpi nuk na dhanë.. Gjyshi im ka qenë Demir Alizoti, në 1945, dhe atë e burgosën qeveria. Por ka bëre shkollën në Itali, në Bari. Pastaj në 1945 e burgosën qeveria e shqipërisë, i futi në burg, si njerëz të Zogut. Edhe ne kemi vuajtur. Unë kam vuajtur. Unë kam 8 vjeç që jam pa punë. Kam mbaruar gjimnazin, shollën nuk ma nxorrën. Prandaj u detyruam…s’më jepnin punë, më jepnin punë të rëndë se isha familje  e prekur. Kështu që u detyrova e ika, dhe as dua që të kthehem kurrë më atje në Shqipëri. As emrin mos ja degjoj. Asnjëherë.S’kam më njeri. Gjithë shtëpia ime ka ikur. Morem rrugën e mergimit se u kishte ardhur shpirti në majë të hundës.

– Janë në Amerikë.

Antonio Bellusci: Po ju si e keni emrin?

Lindita Drita,dhe jam bashkë me çunin tim Kreon Rado. Para 4 vjetëve burri im ishte arratisur se ne moshen, quhet Robert Rada, dhe tani ndodhet në Amerikë. Në moshën 17 vjeçe burri im ka bërë tentative arratisje e për këtë ka bërë 8 vjet burg. Kur doli nga burgu prap e trajtonin keq, nepër punëra të rënda. U martuam bashkë, shtëpi s’na jepnin. Pas 3-4 vjetesh më kanë dhënë punë se thoshin se burri jot ka bërë burg. Dhe ai u mërzit shumë nga ky regjim se të gjithë e përbuznin, e shihnin me sy të keq dhe u detyrua të braktise fëmijën në moshën 2 vjeç dhe mua.

– Vetëm këtë fëmijë keni, e ky kur u lindi?

– Në 13 korrin 1984, ndersa burri iku në 22 dhjetor 1986. Fëmija s’ka kushte që të rritet. Dy herë e kam operuar. Do të hajë ushqime të mira, do dietë speciale. Aty nuk ja plotësoj dot kushtet. Unë punoja në sixhade në Tiranë. Puna ishte shumë e rëndë, për të marr s’merrja asgjë.

– Ke studjuar ti?

– Shkollën e mesme. Ikja që në shtatë të mëngjesit, fëmijën e kyçja brenda dhe e lija brenda se nuk mundja ta çoja dot në kopshtet. Ai çohej nga gjumi, vishej vet, hante, lozte.

  1. Bellusci :Ju keni një fytyrë si nënat dhe motrat tona arbëreshe.

– Faleminderit.

– Unë të uroj gjithë të mirat ty,burrit tënd, djalit që kemi këtu. E vërteta ju jeni tek një rrugë e drejtë, rruga e bukur, rruga e lirisë, ashtu siç e dëshiron të plotësoni të gjitha dëshirat tuaja, ashtu si kini në zëmer vertetat.

N.N.:  Unë dy llafe do them. Emrin nuk e them dot për arsye se persekutohem.

– Pse ke frikë? Këto janë vetem deshmi jetje.

– S’është frikë për vete, është frikë për familjen.

  1. Bellusci: Përpara meje është ndonjë që do të flasë?

– Jam unë. Eshtë fatkeqësi për ne shqiptarët që marrim rrugën e ikjes. Dhe këtë na e ka imponuar gjithë sistemi politik, që ndiqet, rruga politike që ndiqet.

– Ti ke studiuar në Shqipëri?

– Unë kam mbaruar shkollën e mesme, dhe kam punuar deri tani.

– Të kanë burgosur dhe ty?

– Jo, mua nuk më kanë bburgosur, por gjyshin tim e kanë persekutuar se kishte lidhje me regjimin e Ahmet Zogut. Gjyshi im ishte persekutuar dhe si pasojë të gjitha pasojat na kanë ngelur ne si familje. Familjes sonë i vunë gjithë jetën në kurriz këtë.Për çdo gjë. Unë kam pasur dëshirë të vazhdoj shkollën e lart, por nuk ishte e pamundur.

– Po ç’mendon, do harrohet kjo kohë?

– Kjo kohë do kalojë, por duhet punë nga të gjithë ata që janë në Shqipëri dhe nga ne. Ne me mendje dhe zemër jemi në Shqipëri. Do punojmë që dhe vëllezërit tanë të arrijnë  një ditë të bardhë në Shqipëri. Ky regjim nuk e ka të gjatë. Se të qellosh me armë zjarri mbi atë që kërkon demokraci, kjo është jashtë natyre.

  1. Bellusci – Si qe mundur për gjithë këto vite Shqipëria të qëndronte në këtë gjëndje?

– Bota e ka pare Shqipërinë me syrin siç e ka reklamuar vet qeveria në televisor, se aty jetohet mirë, me kushte shumë të mira etj. Ajo ka qenë vetem një reklam, domëthën mashtrim për botën. Ata 45 vjet, Enver Hoxha para se të vdiste ka mashtruar gjithë Shqipërinë edhe botën e ka rrejtë. Rrugën e tij po e ndjek Ramiz Alia, i cili po mashtron gjithë botën. Vetem teori ka, praktike s’ka.

– Thonë se Enver Hoxha gënj për 45 vjet, ndersa ky me një Plenium për një natë gënjen gjithë botën.

– Gjithë rinia thotë: O Ramiz, Ramiz Alia, Mos bë siç thotë Nexhmija, Por bë si thotë rinia.

Drita Rada e Sadija Prushi: Ndersa shkodranët kanë thënë një batutë të bukur: Gjithë Shkodra kena me hik, vetem pesë herojt e vigut kanë për të ngel.

Se asnjë do t’jetoj aty, të gjithë duan të ikin, një sahat e më parë. Se nepër dyqane s’gjën asgjë vetëm presh e qepë. Famijët kanë nevojë për fruta, për lëngë. Ndersa aty s’gjën asgjë lloj frute. Hyn e del behari ne s’hamë asnjë frut, se të gjitha i çojnë jashtë.

 

A.Bellusci:  Po me këto ndryshimet që u bënë tashti atje në Plenumin janë gjithë gënjeshtra?

Drita Rada: Gënjeshtra janë. Janë fjalë. Ramiz Alia është i pari i vendit po të dojë të bëjë ndryshimet i bën. I ka duart e shyturadhe vete e s’lenë.

  1. Bellusci: Po si është që shkodranët, mirditorët gjithmonë qenë të parët në luftë, por tashti…?

– Ato ditë që u bënë këto, ndaluan trenat, nuk lejonin asnjë nga rrethet. U bë shtetrrethim.

  1. Bellusci – Ti mendon se mund të ktheheni në të ardhmen lirisht në Shqipëri?

– Po, zgjasi më shumë se 1-2 vjet, maksimum dy vjet. Ne kemi shumë deshirë që motra e vëllezër, siç jemi, të shkojmë e të jetojmë prap në një Shqipëri të lirë, që të bëhet ashtu siç është Italia, Amerika, si gjithë vendët e botës të Perendimit.

Sadija Prushi: Kur të respektohen të drejtat elementare të njeriut, ku të jepet e drejta e njeriu që të flasi. Ishte gazeta, po aty flasin vetem gazetarët. Të merren me intervistë ata njerëz që të deshirojë vete. U larguam,ne u quajtem huliganë.

A.Bellusci:  Po rinia si e mendon?

– Gjithë rinia kështu mendon, por policia është shumë e fortë, por persekutimi është shumë i madh.Vetëm javen e fundit të qershorit dhe javen e parë të korrikut janë vrarë e plagosur rreth 100 veta, Në Tiranë vetem kjo punë. Pa llogaritur rrethet. Në Kavajë kanë futur tankat dhe e deshmojnë dhe vete kavajsit ketë, si në Kosovë.

 

A.Bellusci :  E ti je penduar që erdhe në Itali ?

– Kena vuajtur gjithë jetën, prandaj e morëm këtë rrugë që të largohemi nga vendi. Na kanë persekutuar në menyrën më çnjerezore. Të gjitha poshtësitë i kanë bërë mbi kurrizin tonë. Prandaj ne u larguam, se s’mbante më ujë pilafi.Ne pamundësi për të shkatarruar atë qeveri, prandaj u larguam. Në të ardhmen kemi shpresa që të kthehemi prap në Atdheun tonë, por jo me atë regjim, me atë pushtet. Popullin e duam, nuk e mohojmë.

A.Bellusci : Vetëm Shqipëria qëndroi me këtë regjim në Evropë.

– Por janë maskarenj prandaj. Shqipëria ka diktaturën më të fortë, policinë më të madhe.

A.Bellusci : Ju si e mendoni se politika e qeverisë shqiptare është më filogreke ose më filojugoslave?

– Politika shqiptare është politike mashtrimi, shllavenuese.Një fakt mund t’them unë. Një java para ardhjes së Sekretaritr të Kombëve të Bashkuara, Peres Dehmelarit të gjithë të burgosurit e Spaçit e disa kampeve politike, u mblodhën të gjithë në burgun e Tiranes, dhe në ato burgje u derguan ushtarë  që të flisnin mirë.

A.Bellusci : Ku është Spaçi?

– Në Burrel, në Veri.

A.Bellusci :  Atje ishin shumë të burgosur politik? Sa ishin?

– Me mijra, mbi 1300-1400 veta. Ata i izoluan në Tiranë dhe u thanë se do t’i lironin me amnisti. Kjo ishte një mashtrim që ata të mos të ngrinin krye. Në burgun e Spaçit vunë televizor me ngjyra, krijuan kushte moderne që janë për njeriun e zakonshëm civil në shqipëri, i cili s’i ka, e jo më i burgosuri që s’i ka e si ka. Kjo ishte vetem për të mashtruar ne rast se do te bënte vizitë P.Dekuellari atje.

A.Bellusci :  Po Perez Dekuellari vajti atje?

– Jo. Nuk vajti. Dhe më pas kur ai u largua nga Shqipëria serisht të burgosdurit u moren nga Tirana dhe u derguan në Spaç ku vazhdojnë të kryejnë akoma denimin.

A.Bellusci :  E akoma janë.

– Edhe i vrasin. I trajtojnë shumë keq..

A.Bellusci :  Po priftërinjë ke njohur atje në burg?

– Atje ka shumë  prifërinjë. Të gjithë ata i quajnë armiq, po ata s’janë armiq, por s’i pelqen politika e tyre, duan të veten. Dhe nuk i nxjerrin kurrë. Nëqoftë se i vjen dita ndonjë prifti me u lëru aty ja shtojnë menjeherë edhe 10 vjet të tjera prap. I gjëjnë një arsye.

A.Bellusci : Por edhe tashti bëjnë kështu?

– Edhe tani.

A.Bellusci : Unë mendoj se me Ramiz Alinë ish më dhelperak.

– Ramiz Alia ndryshon pak. Është pak më. Ndryshon në teori jo në praktikë. Ka mend shumë po s’bën gjë në praktinë për popullin. I thotë çdo gjë me gojë, asnjë veper nuk bën.

A.Bellusci : Qeverinë në dorë kush e ka sot atje?

– Janë shumë rryma. Aty e para është rryma e Nexhmies, garda e vjetër e Enver Hoxhës vazhdon akoma, ka dhe rymën e vet Ramiz Alia. Ka shumë rryma, ka shumë lufte të mbrendshme. Ata do të hanë kokën e vet dhe do të jetë fitorja e popullit që do të shpetojë nga këto njerez vampirë.

A.Bellusci :  Janë disa që duan hapje me Evropën, dhe disa që nuk duan asgjë.

– Megjithatë kjo nuk e justifikon se Ramiz Alia është i pari i vendit, e duhet të bërë ndryshime. Nga gazeta kosovare dha një intervistë në “Zërin e Amerikës” ku tha se këto ndryshime që bëri Ramiz Alia po të ishte i gjallë Enver Hoxha do të kishte bërë akoma më të mëdhaja. Këtu është fjala për për ngjarjet që ndodhen në Evropën Lindore, do t’ja kishte imponuar koha. Pra si do që të jetë me ketë ritëm ai nuk arrin asgjë.

A.Bellusci: U kanë shkrehur me pushkë kur ishit në Ambasadë?

– I ke këtu dy veta që janë plagosur në Ambasadën gjermane, dhe janë aktualisht këtu. Pasneser do t’ë ikin në Gjermani. Njerin prej tyre e kanë qëlluar 17 minuta para se të hyjë  në Ambasadën. Fati i tij qe e kishte plagen e ngrohtë që mundi të kalojë murin e të futej siper. Ndërsa një tjetër me datën 2 korrik në orën nëntë e gjysëm të darkës e kanë qëlluar mbi telat e Ambasadës gjermane kur u hypen.

Adriana Kollapodhi: Doja të thoja për Ramiz Alinë t’i jepja një këshillë që ta dijë se ne që kemi ikur nuk jemi as huliganë as mashkarenj, por jemi thjeshtë njerëz, njerëz që dikur kanë pasur një edukatë më të madhe se ata njerëz që janë aty sot.

Edhe ta dijë se edhe në qoftë se ata që e përkrahin ose e ndihmojnë, nesër pasnesër do t’i dalin kundër. Edhe të rinjtë, t’rejat, familjaret tanë, në qoftë se për një moment ose nga frika, nga paniku që kanë shprehur duartrokasin për të, ata në brendësi të zemrës janë me ne. Edhe ata do të veprojnë keshtu si ne n.q.se ai do t’i hapë kufijtë e hapur 24 orë.

A.Bellusci:  Shumë mirë e the, Adriana. Faleminderit.

– Ky është mendimi jonë.

A.Bellusci: Afër meje është edhe zonja Kostandina. Si vete me shëndet?

Kostandina– Mirë.

A.Bellusci: Rri më mirë në shtrat o për dhe?

Kostandina: Më mirë në shtrat.

A.Bellusci: Ç’shpresa ke ti?

Kostandina: Kam shpresë tek Zoti shumë. Nënen e kam orthodokse. Vetë jam pagëzuar.

– C’punë bëje atje?

– Kam qenë shofere me veturë.

A.Bellusci: Shpresojmë të të gjësh  një vend ku të ndihesh mirëdhe e kënaqur.

 

  1. Bellusci: Ti si quhesh?

Unë quhem Nikola Thanas.

– Je i vetëm?

– Këtu jam i vetëm. Në Shqipëri kam 2 fëmijë e gruan. Qendruan se s’kisha mundësi t’i futja në ambasadë se i kapi policia.

– Ke shpresa? Ku do të shkosh?

– Po, në Amerikë.

– Po, dalengadale, nuk shkon as vit e do të bashkohesh me fëmijën.

– Të bashkohemi një herë me shqiptarët, të zgjidhim rrugëm e shqiptarizmit, por fëmijtë vijnë pastaj. Të bashkohemi një herë të gjithë një dorë, të bëhemi një grusht.

A.Bellusci – Janë të veshtira këto ditë këtu në Restinco?

– Janë ditët e para që jemi shkëputur nga shtëpia, e ju falenderojmë se ti, vëlla arbëresh, je këtu dhe bisedon me ne. Eshtë një emocion i madh për ne, duke biseduar këtu sot shqip.

  1. Bellusci: Edhe zëmra ime arbëreshe sot ka pika loti afer juve, vëllezër shqiptarë. Po kaloni momente të vështira?

– E veshtirë. Jeta atje ishte e padurueshme. Na u dha mundësia dhe u futem në Ambasada. Aty na priten mirë.Edhe këtu jemi mirë. Jemi shumë të kënaqur. Por shpresojmë të regullohemi edhe më mirë, të sistemohemi.

A.Bellusci: Asnjeri nga ju do t’qendrojë në Itali, pse?

– Shumica janë që kanë njerëz në Amerikë dhe kërkojnë të bashkohen, të jenë pranë të afermeve të tyre. Amerika ka më shumë punë, dhe puna vleresohet më shumë.

– Kush është profesor ndër jush?

– Ka profesor, por janë në kapanone të tjera.

A.Bellusci: Ti si quhesh?

Unë quhem Elmaz Midiu. Dëshira më e madhe është të ketë demokraci në Shqipëri.Punojmë, japim edhe shpirtin, gjithë pagën tonë e derdhim për Shqipërinë. Kjo është dëshira më e madhe. Gjithë djersën tonë do ta derdhim për Shqipërinë, se aty vuajnë shumë. Bota s’e di sa vuajnë shqiptarët. Prandaj ku janë shqiptarët të bashkohen e të punojnë për Atdheun e vet.

Unë kam ardhur komplet me gjithë familjen, dy fëmijet e gruan. Kam lënë vëllezër. Jemi 5 vëllezër, 3 motra, farefis i madh rreth 300 veta në tiranë. Vuajmë për bukën e gojes. Duhet të kesh patjetër një marifet me hy në rreshk ligjor, sepse atje çdo gjë lidhet me ligjin. Sikur edhe një shitblerje të vogël të bësh, p.sh. xhaketen time të ta shes ty, kjo ndalohet, dënohem me ligj.

A.Bellusci: Si i kujtoni të gjithë këto 50 vite të kaluara?

–  Kam 50 vite kanë ndrydhur baballarët tanë perpara, i mashtruan ata, u thanë se do hani me lugë florini; sa morën forcën në dorë filloi diktatura, që e quajnë diktatura e proletarjatit.

Është një shprehje popullore që thotë: I shkojnë njerit për ta arrestuar dhe i thonë se ne në emer të popullit je i arrestuar. Dhe ky i përgjigjet: Cfarë populli, populli flë gjumë.

A.Bellusci: Shpresojmë se do vij demokracia.

– Nuk më besohet kurrë. Vetëm po u zhduk komunizmi në evropë, vetëm atëherë mund të kthehemi ne në Shqipëri m’e pa njerëzit tanë, sepse ato shtëpia që kishim, ata t’i marrin, s’të lënë gjë.. Familjet tona shikohem me sy tjetër tani,sepse na quajnë tradhëtarë..Ne si familje s’kemi pasur asnjë në burg. Kemi qenë njerëz të ndershëm. Por tani unë e familja ime quhemi tradhëtarë, sepse ikëm ngaa robëria. E çfarë armiq të popullit jemi ne. Ne jemi vetëm punëtorë.. Vijmë këtu, kërkojmë punë. Sikur edhe sot me më dhën me punu, unë dua me punu.

A.Bellusci: – Janë fjalë shumë të bukura këto dhe të nderojnë shumë.

– Jetën tonë s’e imagjinon dot, as e përcepton dot.Të fusnin në burg 7 vjet vetëm se thoje që nuk ha vaj ulliri.

A.Bellusci: E ti si quhesh?

Ilir Dime: Unë quhen Ilir Dime. Jam një i ri shqiptar. Qe nga koha që u martova e deri më sot kanë kaluar 5 vjet. 5 vjet kan qënë i detyruar të rri pa shtëpi. Pavaresisht se punoja për shtëpi. Gruaja ime rrinte te i jati me gjithë fëmijen, kurse unë flija nepër vendfjetjet ku flënë punëtoret.

Rroga që merrja e konsumoja duke ngrënë nepër lokale e duke u helmuar shpesh në ato lokale që kanë ushqim të një cilesie shumë të dobët.

Kam punuar nepër pallatet e kontributit vullnetar te nderrmarje, në 4 pallate, dhe shtëpi nuk më jepej, sepse unë kur kam punuar në polici 9 vjet kërkoja që policia të ishte një mbjellës i edukatës qytetare. Por ata s’e donin kështu policinë. Efektivin e policië ata e mblidhnin gjithmonë nga fshatrat. Njerëz që s’kishin kualifikimin shkollor të dukur për të patur të drejtën morale për të folur me qytetarët dhe për të edukuar ata.

Por ato i donin thjesht vegla të verbëra në duart e tyre për të realizuar qëllimin shtypës ndaj popullit. Dhe nuk lejonin asnjë të drejtë civile të lirisë së popullit që ajo të paralizohej ashtu siç ishte e ligjeruar në ligj.

Ligji në Shqipëri ishte gjithnjë fiktiv, fallco. Nuk ishte asnjëherë realitet. Ai shënderohet realitet vetem në rastet e njerëzve të privilegjuar të dinastisë së udhëheqjes, të liderit dhe të oborrit të tij, të cilët ai në këtë oborr ka shkrimtarë, intelegjencë e cila është shënderuar në një gjeneratë për të shtypur popullin. Dhe flasin, më e keqja, në emer të popullit, dhe në emer të tij lehen të gjitha këto të zezat.

Historia në botë njeh shumë gjëra që bëhen në emer të popullit për ta shtypur atë. Por kjo histori prej 45 vjetesh mund të them që është historia më e zezë e Shqipërisë sonë, sepse populli shqiptar ndër shekuj ka tradita e ka luftuar për liri, për pavarësi.

Krenaria kombëtare e popullit shqiptar është e futur thellë në çdo qelizë të trupit të çdo shqiptari si brenda e jashtë vendit, ku ditë e natë mendojnë për Shqipërinë, familjet e tyre, dhe me besim populli shqiptar do të arrijë një ditë të fitojë lirinë, pavaresinë e shpirtit të tij.

Ata hoqin gjërat më të shtrenjta të shpirit të shqiptarit. Hoqen fenë. Feja për shqiptarin, siç ka thënë edhe Vaso Pasha, ka qenë shqiptaria, dhe përmes fesë myslymane, orthodokse, krishtere, ruheshin dhe kultivoheshin traditat kombëtare të popullit tonë. Por këta duke i prerë këto filiza të besimit të edukimit të  tradicionalizmit shpirtëror që në embrionin familje  ku filizi fëmijë rritet, ata bënë të mundur që ta mjerin  si mjë pemë pa frut popullin.

Por populli  është filozofi më i madh i të gjitha kohave. Nuk ka fuqi diturie që ta mbaj si diturinë e popullit. Këtë gjë e di mirë sepse e kemi mësuar nga njerzit më të ngritur, mësonjetarët më të mëdhenj të Shqipërisë tonë, siç ka qënë Fan Noli, i cili edhe pse erdhi ky regjim ai asnjëherë nuk pranoi të vinte në Shqipëri, sepse ai kishte lidhje me shqiptaret dhe e dinte realitetin e vendit. Kjo është një domethënie e madhe.

A.Bellusci:  Ke njohur ti priftra të burgosur?

– Mund të them në këtë intervist pak gjëra. Unë di që në shërbimet e mia në polici, kam patur rastin të shërbej dhe në hetuesi aty ku realizoheshin akuzat e e verpimtaritë e njerëzve. Akuzat e tyre ndertoheshin mbi fakte siç i deshironte ai që donte të denonte duke shfrytëzuar rastin që ishte hequr avokatura.

Dhe jo pa qëllim, ata siç hoqen dhe ane të tjera  ata hoqën dhe avokaturin e cila ishte  shprehje e mbytjes së të drejtës së mbrojtjes. Megjithë se është vonë ajo është lerë shllave në duart e pushtetit në fuqi. Por populli, deri tani gjithnjë  i është shmangur një luftë civile, sepse ai ka derdhur shumë gjak, e ka dashur me besim të madh se do të vinjë një ditë kur ai do të realizojë enderat e tija për dituri e liri.

Ai ka jetuar e sakrifikuar në këtë epokë shumë të veshtirë që s’e ka parë kurrë historia, sidomos  ajo e kohrave moderne. Në mesin e Evropës modern populli shqiptar jeton në një skllaveri të padurueshme me asnjë gjë tjetër.

Dhe më të drejtë një nga bashkëfolesit tha se është  paimagjinueshme për një njeri që nuk ka jetuar në vendin tonë për ta kuptuar se sa veshtirë e ka thjesht një familjar për t’e mbajtur me bukë, gjelle, veshmbathje, e për të siguruar një përspektive modeste për fëmijët e vet.

 

Rroga që merr një punëtor në Shqipëri me sakrifica të mëdha  ai mezi siguron bukën e gojës e veshmbathjen, kur se për komoditetin e familjes as që s’mund të bëhet fjalë, sepse nqs ai do të investoj për komoditetin e familjës do t’e lerë fëmijën o pa bukë o pa veshje. Do të cenoj shëndetin.

Ky është realiteti ku punëtori pas 40 vjetesh kur futë kohën brenda  shikon  ka një televizor,  mund të ketë një lavatrice dhe shumë të veshtirë  nëse do të ketë një frigorifer. Por shtëpitë e pallateve ishin njsoj të gjitha në palate. Dy divane të thjeshta një bufe, perdet njësoj e mbulesat e divaneve po ashtu..

Fëmijët e tij që kur u vjen mosha për tu martuar s’kanë një shtëpi ku të bëjnë jetën  bashkshortore. Dhe shpesh nga këto lindin grindje, mosmarveshje dhe divorce, ku për këto divorce u vihet faji bashkëshortëve. Por fajin e kanë mosplotësimi i kushtëve sociale materiali nga shteti, i cili mendon vetëm për të jetuar në komoditet e luks, vetëm për veten e tyre, për familjet e tyre, duke i garantuar veten dhe familjen e tyre. Në prespektivë  nepermjet parasë së popullit duke i arkëtuar në bankat e Zviceres dhe të Evropës, duke bërë një jetë jashtëzakonisht moderne, ku për një heqje dhëmballe  ata I kanë hypur avjonit dhe ikur në Francë.

Fëmijët e tyre bëjnë pushimet ku bëjnë miliardarët e botës  dhe justifikon veten se është udhëheqës i denjë i një populli, që mbështetet në bazën ekonomike, në forcat e veta. Pra ky thotë atë shprehjen : Mos bëni siç bëj unë, por bëni siç them unë.

A.Bellusci:  Për priftrat të burgosur çë m’thua gjë?

– Me mer saktësisht nuk njoh sepse në kohën kur janë hequr  kishat e xhamiat unë kam qënë 9 vjeç, dhe mbaj mend që gjyshja ime, që ka vdekur 105 vjeç, përpara se të hante bukë na mësonte të bënim kryqin, të lanim duart, ato sjellje të edukatës higjenike të edukuara nga feja.

A.Bellusci: ç do t’i thoje Ramiz Alisë edhe ti sot këtu në Restinco, ku jam e ju bëj këtë intevristë?

– Ramiz Alia është kthyer si puna e Makbethit. Ai i ka lyer duart me gjakun e popullit, dhe kërkon nga ky popull të shfajësohet në kurrizin e të tjerëve. Por ky ka një surrat, kriminelat kanë të njëjtën surrat, pavaresisht që po paraqitet si humanist e demokrat.

Por në fakt e kam provuar vete, 25 letra të shkruara Ramiz Alisë për gjindjen time ku i them nuk ke akoma sensin më të vogël të humanizmit socialist, si udhëheqës im që je.

Kam parasysh në këtë leter që do të më futesh edhe në burg. Dhe nqs se këto fjalë që po them këtu i venë në vesh, ai s’ka çë të më bëjë mua, por ai do të bëhet kriminel i pameshirshëm i vëllezërve të mi, i motrave të mia, i fëmijës tim, që kan lerë në Shqipëri.

Por unë megjithatë kuptoj dhe një gjë se populli shqiptar që kemi lenë atje e ndjen këtë padrejtësi, e ndjen kënaqësinë që ne kemi bërë një revoltë dinjitoze në opinionin nderkombëtar, gjë që bëhet për herë të parë, që t’i hiqën maskën për të cilën ata kanë paguar milionat për  ta paraqitur Shqipërinë si socialiste, si një Shqipëri me gjithë mend e popullit, ku në të cilën kjo udhëheqje s’ka qenë për popullin.

– Kush vrau më shumë?

– Hoxha ka patur karrierë në udhëheqje më shumë, dhe ata kanë bërë më tepër, por paralel me jetën e tyre ka vepruar dhe Ramiz Alia, i cili ka qenë ideolog për të mbajtur të ndridhur rininë shqiptare, dhe dihet se rinia e çdo populli të botës është ajo që përqafon menjëherë gjinë e re..

në quhem Ilir Dine. Në Amerikë kam dajen tim, që s’ja di adresen, por ai që është në Shqipëri e di. Unë kam shpresë që adresen e tij ju ta gjëni dhe të gjëni mundësinë se si të lidhem  me të për në Amerika. Kërkoj që të më ndihmoni. Unë dua të jetoj në Itali vetëm për pak kohë.

A.Bellushi:  Ilir, Unë do të mundohem të ndihmojë me pa tjetër. Por nuk mund të anashkaloj se ju jeni një njeri me truhollë të rrallë, dhe më bëre një analizë shumë e vlershme. Të falenderoj dhe gjithë të tjerët vëllezër shqiptarë këtu në kapanonin e Restinco, ku jemi gjithë të grumbulluar. Shqiptarët janë të zgjuar, zemr bardhë, besnik e fisnik. Mos i humbisni nëpër botë këto veti Perëndia na dritësoftë rrugën dhe na bekoftë gjithëve.

Antonio.Bellusci, Brindisi 13 luglio 1990-Un avvenimento storico- Shumë prej  intervistave do ti gjeni tek revista arbëreshe Lidhja, Botuar në vitin 1991. Fotot né vijim marrë nga arkivi i tij

Ornela Radovicka Qëndra albanologjike Antonio Bellusci  mbi gjuhën dhe kulturën arbërreshe themeluar në 1980