9.5 C
Zürich
Dienstag, November 17, 2026

Evropa e vlerave përballë nacionalshovinizmit

Screenshot
Screenshot

Incidenti në Bruksel dhe nevoja për bashkërendim politik, akademik e diplomatik shqiptar

Nga Osman Osmani

Interpretimi instrumental i këngës serbe “Oj Kosovo, Kosovo”, më 15 nëntor 2026, në mbrëmjen hapëse të Forumit të Zgjerimit të Bashkimit Evropian në Bruksel, ngriti një çështje që shkon përtej përzgjedhjes së një pjese muzikore. Kënga përmban pretendime territoriale ndaj Kosovës, ndaj paraqitja e melodisë së saj në një aktivitet të organizuar nga Komisioni Evropian kërkon shqyrtim dhe përgjegjësi institucionale. (euronews.com, vreme.com)

Pati reagime nga përfaqësues të Kosovës, nga kryeministri i Shqipërisë dhe nga përfaqësues evropianë. Komisionerja për Zgjerim, Marta Kos, shprehu keqardhje për përzgjedhjen dhe deklaroi se kënga nuk pasqyron qëndrimin e Komisionit Evropian. Ky sqarim ka rëndësi, por mbetet e nevojshme të shpjegohet si u përzgjodh dhe u miratua programi dhe çfarë përgjegjësie mbajnë organizatorët. (euronews.com, kossev.info)

Simbolika politike nuk zhduket bashkë me fjalët

Cilësimi i këngës vetëm si “nacionaliste” nuk e shpreh plotësisht problemin. Në këtë rast, emërtimi “me përmbajtje nacionalshoviniste dhe pretendime territoriale ndaj Kosovës” e përcakton më qartë natyrën e kundërshtimit: pretendimin për të zotëruar territorin e një shteti tjetër dhe mohimin e subjektivitetit të tij politik.

Interpretimi instrumental nuk e shkëput domosdoshmërisht një këngë nga domethënia që ajo bart. Meloditë e njohura mbartin kujtesën e tekstit, të përdorimit dhe të kontekstit të tyre historik.

Për njerëzit që kanë përjetuar dëbimin, dhunën dhe humbjen e të afërmve, simbolika të tilla lidhen me një histori konkrete sundimi dhe represioni. Për këtë arsye, paraqitja e tyre në një aktivitet evropian kërkon ndjeshmëri historike dhe përgjegjësi për mesazhin që përcillet.

Institucionet që promovojnë pajtimin duhet të tregojnë kujdes të veçantë ndaj përmbajtjeve që mund të ringjallin pretendime sundimi dhe kujtime të dhunës. Pajtimi kërkon njohjen e së kaluarës dhe respektimin e dinjitetit të atyre që i kanë vuajtur pasojat e saj.

Gjeopolitika nuk e pezullon përgjegjësinë

Prirja për t’u dhënë përparësi llogarive gjeopolitike, edhe kur ato bien ndesh me të drejtat dhe interesat e vendeve më pak të mbrojtura, meriton kritikë. Besueshmëria e Bashkimit Evropian varet edhe nga qëndrueshmëria me të cilën ai i zbaton parimet që shpall.

Respektimi i dinjitetit njerëzor, barazisë dhe të drejtave nuk duhet të dobësohet sipas peshës diplomatike të palëve apo interesave të çastit. Pikërisht në situata të ndërlikuara provohet serioziteti i këtyre parimeve.

Megjithatë, kritika ndaj zyrtarëve evropianë nuk na çliron nga përgjegjësia jonë. Kjo vlen, në radhë të parë, për elitën politike dhe intelektuale shqiptare në Kosovë, Shqipëri dhe kudo ku jetojnë shqiptarët.

Përgjegjësia e të tjerëve nuk e shuan tonën.

Nga reagimet te bashkëpunimi i përhershëm

Reagimet publike ndaj incidentit duhen njohur dhe vlerësuar. Pyetja është se çfarë ndodh pas tyre: a ndiqet çështja përmes kanaleve diplomatike, a kërkohen sqarime të plota dhe a ndërtohen mekanizma që ndihmojnë parandalimin e rasteve të ngjashme?

Nevojitet bashkëpunim i qëndrueshëm ndërmjet institucioneve të Kosovës e Shqipërisë, subjekteve politike, diplomacisë, shoqërisë civile, universiteteve, akademive dhe mërgatës. Dokumentimi historik, argumentimi shkencor dhe veprimi diplomatik duhet ta mbështesin njëri tjetrin.

Ky bashkërendim mund të marrë formë konkrete përmes një rrjeti ekspertësh dhe përfaqësuesish institucionalë, materialeve të dokumentuara në disa gjuhë dhe konsultimeve të rregullta për çështjet e përfaqësimit ndërkombëtar. Për secilin rast duhen përcaktuar përgjegjësit, veprimet dhe mënyra e ndjekjes së rezultateve.

Bashkëpunimi nuk kërkon njëtrajtshmëri politike. Institucionet dhe partitë mund t’i ruajnë dallimet e tyre, duke bashkëpunuar për mbrojtjen e të drejtave, dinjitetit dhe interesave të përbashkëta.

Mërgata si partnere në përfaqësim

Klasa aktuale politike e Kosovës flet shpesh për përfshirjen e diasporës në diplomaci. Nga përvoja ime e angazhimit në mërgatë, vlerësoj se kemi dëshmuar më shumë gjallëri, nismë dhe aftësi mobilizimi kur ishim nën pushtim e pa shtet, sesa po arrijmë të mobilizojmë sot, kur kemi institucione, përfaqësi diplomatike dhe qendra kulturore.

Ky krahasim duhet të nxisë shqyrtim serioz. Sa po e shfrytëzojmë përvojën, dijen dhe rrjetin e lidhjeve që mërgata ka ndërtuar ndër dekada? Sa hapësirë u japim profesionistëve, studiuesve, veprimtarëve dhe përfaqësuesve shqiptarë të përfshirë në jetën institucionale të vendeve ku jetojnë?

Përfshirja e tyre kërkon komunikim të rregullt, hapësirë për nisma dhe përgjegjësi konkrete. Ajo duhet të mbështetet te aftësia dhe kontributi, me respekt për pavarësinë e mendimit dhe pa kushtëzim nga afërsia partiake.

Mërgata meriton të trajtohet si partnere në përfaqësimin e vendit, përtej kërkimit të votave, dërgesave financiare dhe duartrokitjeve.

Çfarë mund të mësojmë nga të tjerët?

Përvoja e diplomacisë serbe meriton të studiohet për mënyrën si ndërton vazhdimësi, rrjete ndikimi dhe këmbëngulje në objektivat afatgjata. Kjo nuk kërkon idealizimin e unitetit të saj të brendshëm apo miratimin e objektivave që ndjek.

Ajo që duhet të na interesojë është aftësia organizative dhe ruajtja e kujtesës institucionale përtej ndërrimeve të pushtetit. Bashkërendimi ynë duhet t’i shërbejë lirisë, barazisë, sovranitetit dhe të drejtave njerëzore, duke kundërshtuar nacionalshovinizmin, pretendimet e sundimit dhe relativizimin e krimeve të së kaluarës.

Incidenti në Bruksel duhet të shërbejë si shtysë për një punë më të qëndrueshme. Kosova, Shqipëria dhe shqiptarët në rajon e në mërgatë kanë nevojë për bashkëpunim me dije, detyra të qarta dhe përgjegjësi për rezultatet.

Dinjiteti dhe të drejtat mbrohen edhe me aftësinë për ta kthyer reagimin publik në veprim institucional të vazhdueshëm.