9.5 C
Zürich
Dienstag, November 17, 2026

DY PROTESTA, NJË STANDARD DEMOKRATIK

Protestat ne Prishtine

Nga protestat në Shqipëri te kërkesat kundër femicidit në Kosovë – e drejta për protestë dhe përgjegjësia e pushtetit

Seria: Shqipëria mes revoltës dhe nevojës për ndryshim demokratik – shkrim ndërmjetës

Osman Osmani | 1 nëntor 2026

Kur debati kalon kufirin

Në dy shkrimet e mëparshme kam trajtuar protestat në Shqipëri, të drejtën e qytetarëve për të kundërshtuar qeverisjen, përgjegjësinë e institucioneve dhe nevojën për alternativa konkrete demokratike.

Zhvillimet e fundit në Kosovë e zgjerojnë këtë debat, duke na ballafaquar me një pyetje që nuk mund të kufizohet brenda kufijve shtetërorë:

A vlejnë të njëjtat parime demokratike kur protestohet kundër një qeverie që e kundërshtojmë dhe kur protestohet kundër një qeverie që e përkrahim?

Kjo pyetje nuk synon t’i barazojë protestat në Shqipëri me ato në Kosovë. Përkundrazi, synon të dallojë karakterin dhe kërkesat e tyre, duke ruajtur të njëjtat standarde për të drejtat qytetare dhe përgjegjësinë institucionale.

Protesta të ndryshme, të drejta të njëjta

Protestat në Shqipëri zhvillohen në një kontekst pakënaqësish politike e shoqërore, akuzash për korrupsion dhe kërkesash për ndryshim të qeverisjes.

Në këtë kuadër kam theksuar se protesta paqësore është një e drejtë themelore demokratike. Njëkohësisht, kam kundërshtuar përdorimin e dhunës, zjarrvëniet dhe shkatërrimin e pronës publike, pa relativizuar përgjegjësinë e institucioneve për respektimin e të drejtave të protestuesve.

Ndërkohë, protestat në Kosovë pas vrasjes së Arlinda Zekajt kanë një përmbajtje tjetër.

Kolektivi për Mendim dhe Veprim Feminist ka kërkuar që vrasja e grave të trajtohet si urgjencë kombëtare, duke ngritur çështjen e përgjegjësisë së institucioneve për parandalimin e dhunës dhe mbrojtjen e viktimave.

Kërkesat për masa kombëtare kundër femicidit dhe për përgjegjësi politike nuk mund të reduktohen në një përplasje të zakonshme ndërmjet pushtetit dhe opozitës.

Ato lidhen me një nga detyrimet më themelore të shtetit: mbrojtjen e jetës dhe të sigurisë së qytetarëve.

«Për ju është rutinë, për mua është jetë»

Këto fjalë të Arlinda Zekajt, nga letra që ajo i kishte drejtuar gjykatës më 7 shtator 2026, marrin një domethënie tragjike pas vrasjes së saj më 25 tetor në Pejë.

Kronologjia e publikuar nga Radio Evropa e Lirë tregon se Arlinda kishte kërkuar vazhdimisht mbrojtje nga institucionet, kishte denoncuar kërcënimet dhe kishte paralajmëruar për rrezikun ndaj jetës së saj.

Madje, vetëm dy ditë para vrasjes, një zyrtar policor kishte kërkuar masa shtesë për sigurinë e saj.

Gjetjet paraprake të publikuara nga Ministria e Drejtësisë më 30 tetor evidentojnë vonesa dhe mosveprime institucionale, megjithëse shqyrtimi nuk është përfunduar.

Këto të dhëna ngrenë pyetje serioze: Çfarë veprimesh ndërmorën institucionet pas paralajmërimeve? A u vlerësua rreziku në mënyrë të përshtatshme? A funksionoi bashkëpunimi ndërmjet gjykatës, prokurorisë, policisë dhe shërbimeve përkatëse?

Përgjigjet kërkojnë hetim të plotë dhe të pavarur.

Përgjegjësia penale është individuale dhe përcaktohet nga drejtësia. Përgjegjësia institucionale lidhet me veprimet dhe mosveprimet e organeve kompetente. Ndërsa përgjegjësia politike përfshin edhe detyrimin e drejtuesve për të dhënë llogari për funksionimin e institucioneve që udhëheqin.

Këto përgjegjësi nuk janë të njëjta, por as nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën.

Një shtet demokratik nuk mund të mjaftohet me shprehjen e keqardhjes pas një tragjedie. Ai duhet të dëshmojë se si i trajton paralajmërimet përpara se tragjedia të ndodhë.

Nga protesta te kërkesat konkrete

Kolektivi për Mendim dhe Veprim Feminist ka artikuluar kërkesa të përcaktuara: përgjegjësi institucionale dhe politike për dështimet e pretenduara në mbrojtjen e viktimës, shkarkimin e ministres së Drejtësisë dhe ministrit të Punëve të Brendshme, si dhe masa kombëtare kundër femicidit.

Këto kërkesa nuk përbëjnë vetëm reagim ndaj një tragjedie. Ato synojnë të ndryshojnë mënyrën se si shteti parandalon dhunën dhe mbron gratë e kërcënuara.

Më 29 tetor, Zyra e Kryeministrit njoftoi se kishte pranuar raportet përkatëse institucionale, ndërsa më 30 tetor Ministria e Drejtësisë publikoi gjetjet paraprake të shqyrtimit të rastit.

Këto janë reagime që duhen marrë parasysh.

Megjithatë, mbetet për t’u shqyrtuar nëse masat e ndërmarra u përgjigjen kërkesave të protestuesve për përgjegjësi politike, parandalim dhe mbrojtje efektive.

Një paketë kombëtare kundër femicidit do të duhej të përfshinte mekanizma funksionalë të vlerësimit të rrezikut, koordinim ndërinstitucional, mbrojtje të menjëhershme të viktimave, mbështetje sociale dhe kontroll publik mbi zbatimin e masave.

Përgjigjja institucionale nuk matet vetëm me deklarata solidariteti, por me vendime, përgjegjësi të përcaktuara dhe rezultate të verifikueshme.

Kur protestuesit bëhen qeveritarë

Në këtë kontekst merr rëndësi edhe deklarimi publik i kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, më 31 tetor, për protestat në Shqipëri.

Ai u shpreh se zhvillimet atje i përcjell me shqetësim, kujdes dhe përgjegjësi, duke theksuar rëndësinë e mbrojtjes së rendit publik dhe të lirisë së protestës.

Këto janë parime të rëndësishme demokratike.

Por deklarata ngre edhe një pyetje të natyrshme:

Si u përgjigjet qeveria e Kosovës kërkesave të qytetarëve që protestojnë në vendin e saj?

Kjo nuk është pyetje për ta relativizuar qëndrimin ndaj protestave në Shqipëri dhe as për ta kthyer debatin në përballje ndërmjet kryeministrave.

Është pyetje për qëndrueshmërinë e parimeve demokratike.

Lëvizja Vetëvendosje ka një histori të gjatë të organizimit të protestave si forcë opozitare. Sot, nga pozita qeverisëse, ajo përballet me përgjegjësi të tjera: jo vetëm të mbrojë të drejtën për protestë, por edhe t’u përgjigjet kërkesave që qytetarët i drejtojnë pushtetit.

Edhe kërkesat për dorëheqje ministrore duhen trajtuar si pjesë e debatit legjitim për përgjegjësinë politike, pavarësisht nëse qeveria pajtohet ose jo me to.

Solidariteti demokratik nuk mund të jetë selektiv

Në një Story të publikuar së fundmi ngrita pyetjen për qëndrimin e përkrahësve të zjarrtë të protestave në Shqipëri ndaj protestave në Kosovë.

Reagimet që pasuan, përfshirë përpjekjet për ta zhvendosur debatin vetëm te zhvillimet në Shqipëri, më përforcuan bindjen se kjo çështje meriton trajtim më të gjerë.

Nuk është e pazakontë që njerëzit të solidarizohen më lehtë me protesta që përputhen me bindjet e tyre politike.

Por e drejta për protestë nuk buron nga simpatia jonë për organizatorët apo nga përkatësia partiake e qeverisë kundër së cilës protestohet.

Ajo është e drejtë qytetare.

Nuk mund ta mbrojmë të drejtën për protestë vetëm kur ajo drejtohet kundër kundërshtarëve tanë politikë. Po kështu, nuk mund të kërkojmë përgjegjësi politike vetëm nga qeveritë që nuk i përkrahim.

Kjo vlen për Shqipërinë, Kosovën dhe çdo shoqëri tjetër demokratike.

Solidariteti me gratë që kërkojnë mbrojtje nga dhuna nuk duhet të kushtëzohet nga qëndrimi ynë ndaj partive politike.

Njëkohësisht, solidariteti nuk nënkupton miratimin automatik të çdo kërkese apo akuze. Ai nënkupton gatishmërinë për t’i marrë ato seriozisht, për të kërkuar fakte dhe për të mbështetur llogaridhënien.

Demokracia nuk njeh standarde partiake

Protestat në Shqipëri dhe Kosovë nuk kanë të njëjtat shkaqe, kërkesa apo dinamika.

Por ato na kujtojnë se demokracia nuk mund të funksionojë me standarde të ndryshme, sipas asaj se kush qeveris dhe kush proteston.

E drejta për protestë, detyrimi për të mbrojtur jetën, përgjegjësia institucionale dhe llogaridhënia politike duhet të vlejnë njësoj.

Nëse kërkojmë transparencë dhe përgjegjësi nga qeveria në Tiranë, të njëjtat parime duhet t’i zbatojmë edhe ndaj qeverisë në Prishtinë.

Dhe anasjelltas.

Parimet demokratike nuk e ndryshojnë vlerën e tyre kur kalojmë kufirin. Ato provohen pikërisht atëherë kur zbatimi i tyre kërkon të jemi kritikë edhe ndaj atyre me të cilët pajtohemi politikisht.

—

Shënim redaktorial: Teksti është përgatitur mbi bazën e raportimeve dhe dokumenteve të shqyrtuara deri më 1 nëntor 2026: