Shqipëria mes krizës së besimit, pabarazive shoqërore dhe nevojës për alternativa demokratike
Nga seria: Shqipëria mes revoltës dhe nevojës për ndryshim demokratik (2)
Osman Osmani | 27 tetor 2026
Nuk mjafton ndryshimi i pushtetarëve
Parulla «Rama në burg, Berisha në burg» shpreh refuzimin e figurave që kanë dominuar politikën shqiptare për dekada. Por një parullë, sado tërheqëse, nuk është program politik.
Përgjegjësia penale i takon drejtësisë, ndërsa përgjegjësia politike vlerësohet përmes institucioneve demokratike dhe gjykimit të qytetarëve.
Prandaj pyetja mbetet: Çfarë Shqipërie duam të ndërtojmë pas ndryshimit të pushtetarëve?
Përgjegjësia e pushtetit nuk mund të relativizohet
Në një nga diskutimet publike, Adrian Zagori renditi disa shqetësime për qeverisjen aktuale: përqendrimin e pushtetit, korrupsionin, marrëdhëniet me interesat e mëdha ekonomike, gjendjen sociale, betonizimin e qyteteve dhe përdorimin e forcës ndaj protestuesve.
Këto çështje meritojnë shqyrtim serioz, pavarësisht përkatësisë politike të atij që i ngre.
Qeveria duhet të japë llogari për mënyrën si ushtron pushtetin, administron pasuritë publike dhe respekton të drejtat e qytetarëve. Institucionet dhe policia kanë detyrime të posaçme kushtetuese e ligjore, përfshirë përdorimin e domosdoshëm dhe proporcional të forcës.
Kjo përgjegjësi nuk mund të zëvendësohet me thirrjen që qytetarët të tregojnë durim. Njëkohësisht, edhe opozita dhe aktorët që synojnë pushtetin duhet të dëshmojnë përgjegjësi politike.
Korrupsioni, drejtësia dhe besimi te institucionet
Korrupsioni prek shërbimet publike, barazinë para ligjit, konkurrencën ekonomike dhe besimin te shteti.
Shqipëria ka ndërmarrë reforma të rëndësishme në drejtësi dhe ka krijuar mekanizma të posaçëm kundër korrupsionit. Këto përpjekje duhen mbrojtur nga ndërhyrjet politike.
Asnjë udhëheqës, ministër, deputet apo përfaqësues i opozitës nuk duhet të jetë mbi ligjin. Hetimi dhe gjykimi duhet të zhvillohen nga institucionet kompetente, duke respektuar prezumimin e pafajësisë dhe të drejtën për proces të rregullt.
Drejtësia nuk duhet të jetë instrument hakmarrjeje, por garanci e barazisë para ligjit.
Zhvillimi ekonomik për kë?
Shqipëria ka njohur ndryshime në infrastrukturë, turizëm, ndërtime dhe shërbime. Por zhvillimi nuk matet vetëm me investime, rrugë apo numrin e turistëve.
Ai duhet të vlerësohet edhe nga ndikimi në jetën e njerëzve: pagat, siguria në punë, pensionet, strehimi, arsimi, shëndetësia dhe mbrojtja sociale.
Një ekonomi mund të rritet, ndërsa shumë qytetarë vazhdojnë të përballen me pasiguri. Pyetja themelore është: Kush përfiton nga zhvillimi dhe si shpërndahen mundësitë?
Nga përvoja ime sindikale në Zvicër kam mësuar se mirëqenia nuk është vetëm rezultat i tregut. Ajo kërkon politika publike, organizim të punëmarrësve dhe negociata ndërmjet partnerëve socialë.
Edhe në Shqipëri, një alternativë e besueshme duhet të tregojë si do të krijojë vende pune dinjitoze dhe si do ta bëjë zhvillimin më gjithëpërfshirës.
Qytetet nuk janë vetëm hapësira ndërtimi
Zhvillimi urban, veçanërisht në Tiranë, duhet të matet edhe me cilësinë e jetës.
Qyteti duhet t’u shërbejë banorëve përmes hapësirave publike, trotuareve të lira, rrugëve të sigurta, transportit funksional, gjelbërimit dhe banesave të përballueshme.
Planet zhvillimore nuk duhet të varen vetëm nga drejtuesit politikë apo interesat e investitorëve. Banorët duhet të ndikojnë realisht në mënyrën se si ndryshojnë lagjet dhe qytetet e tyre.
Kjo është edhe demokracia vendore: jo vetëm votim, por pjesëmarrje e vazhdueshme në vendimet që ndikojnë në jetën e përditshme.
Integrimi evropian dhe standardet demokratike
Përparimi i Shqipërisë në integrimin evropian është i rëndësishëm dhe duhet të njihet, pavarësisht qëndrimeve ndaj qeverisë.
Por integrimi nuk duhet të kuptohet vetëm si përmbushje e kapitujve të negociatave. Ai duhet të shoqërohet me sundimin e ligjit, administratë publike më të mirë, mbrojtje të të drejtave, standarde pune, shërbime cilësore dhe pjesëmarrje demokratike.
Evropianizimi duhet të ndihet në përditshmërinë e qytetarëve. Prandaj arritjet në këtë proces nuk i përjashtojnë kritikat ndaj qeverisjes; përkundrazi, kërkojnë standarde më të larta.
Dialogu duhet të prodhojë zgjidhje
Në diskutimin me artisten dhe miken time Liri Lushi u ngrit çështja e përgjegjësisë së qeverisë ndaj qytetarëve, veçanërisht ndaj fëmijëve dhe të rinjve.
Kur besimi te institucionet dobësohet, dialogu mund të duket i pamjaftueshëm. Megjithatë, ai është i dobishëm vetëm nëse nuk kufizohet në takime formale apo marrëveshje ndërmjet drejtuesve të partive.
Dialogu duhet të jetë publik, gjithëpërfshirës dhe i orientuar drejt zgjidhjeve, me pjesëmarrjen e institucioneve, opozitës, protestuesve, studentëve, sindikatave dhe organizatave qytetare. Ai duhet të ketë tema konkrete, afate, transparencë dhe mekanizma zbatimi.
Edhe zgjedhjet e parakohshme mund të jenë një mundësi kushtetuese për zgjidhjen e krizave, nëse krijohen kushtet. Por as zgjedhjet nuk e zëvendësojnë nevojën për programe të qarta dhe institucione funksionale.
Alternativat duhet të ndërtohen, jo vetëm të shpallen
Kritika ndaj qeverisë është e domosdoshme, por forcat që kërkojnë ndryshim duhet të paraqesin alternativa të zbatueshme.
Nuk mjafton të premtohet lufta kundër korrupsionit; duhet të shpjegohen mekanizmat e transparencës dhe kontrollit. Nuk mjafton të premtohet mirëqenie; duhet të tregohet si do të financohen shërbimet publike dhe si do të mbrohen shtresat më të cenueshme. Nuk mjafton të kritikohet betonizimi; duhen politika konkrete për planifikimin urban, strehimin, transportin dhe mjedisin.
Zgjedhjet vendore të vitit 2027 mund të shërbejnë si hapësirë për këtë ballafaqim programesh.
Nga lagjja te bashkia, nga shkolla te hapësirat publike, ekzistojnë mundësi konkrete për të dëshmuar se ndryshimi nuk është vetëm parullë.
Revolucioni fillon nga dera e shtëpisë!
Përtej ndërrimit të pushtetit
Shqipëria ka nevojë për institucione të përgjegjshme, drejtësi të pavarur, ekonomi që krijon mirëqenie, qytete të jetueshme, shërbime publike cilësore dhe pjesëmarrje qytetare.
Nuk ka zgjidhje të menjëhershme, por ka përvoja dhe praktika demokratike që mund të përshtaten me rrethanat shqiptare.
Ndryshimi i qeverisë është pjesë e procesit demokratik. Ndryshimi i qëndrueshëm kërkon edhe transformimin e mënyrës se si ushtrohet pushteti dhe si marrin pjesë qytetarët në jetën publike.
Demokracia nuk ndërtohet vetëm duke zëvendësuar ata që qeverisin, por edhe duke ndryshuar marrëdhënien ndërmjet pushtetit, institucioneve dhe shoqërisë.























