Vjosa Osmani ishte pa dyshim një nga faktorët që ndikoi në zhvendosjen e një pjese të konsiderueshme të elektoratit të LDK-së drejt Vetëvendosjes në zgjedhjet e vitit 2021. Personaliteti i saj, përplasja me strukturat e atëhershme të LDK-së dhe mbështetja e ndërsjellë me Vetëvendosjen krijuan një momentum politik që ndryshoi ndjeshëm raportet ndërmjet dy subjekteve.
Megjithatë, zhvillimet e mëvonshme treguan një realitet tjetër. Në zgjedhjet e fundit, Vjosa Osmani u rikthye politikisht në LDK, por pothuajse e vetme. Rikthimi i saj nuk u shoqërua me një kthim masiv të atyre votuesve dhe mbështetësve që dikur e kishin ndjekur drejt Vetëvendosjes. Kjo tregon se gjatë këtyre viteve është krijuar një realitet i ri politik: një pjesë e atij elektorati nuk është më thjesht “elektorat i Vjosa Osmanit”, por është integruar në identitetin e Vetëvendosjes.
Nga ana tjetër, as Vetëvendosja nuk është më ajo lëvizje opozitare që sfidonte sistemin nga jashtë. Ushtrimi i pushtetit, përgjegjësitë institucionale, kompromiset e pashmangshme dhe përshtatja me rregullat e qeverisjes e kanë transformuar ndjeshëm profilin e saj politik. Në shumë aspekte, ajo është afruar me mënyrën tradicionale të funksionimit të partive institucionale. Në këtë kuptim, mund të thuhet se Vetëvendosja është “LDK-izuar” në një masë të konsiderueshme, jo vetëm për shkak të ardhjes së një pjese të elektoratit të LDK-së, por sidomos si pasojë e procesit të institucionalizimit dhe konformizimit me logjikën e sistemit politik.
Një faktor tjetër që, me apo pa vetëdije, ka afruar këto dy subjekte ka qenë edhe kundërshtimi i përbashkët ndaj PDK-së dhe AAK-së, partive që e kanë prejardhjen nga krahu politik dhe ushtarak i rezistencës së viteve ’90 dhe i luftës çlirimtare. Edhe pse LDK-ja dhe Vetëvendosja kanë pasur dallime të mëdha programore, ideologjike dhe historike, në praktikën politike ato shpesh janë pozicionuar në të njëjtin front përballë këtyre dy partive. Kjo ka krijuar një afërsi politike dhe elektorale, e cila në disa raste ka qenë më e fortë sesa vetë dallimet mes tyre.
Megjithatë, do të ishte po aq e pasaktë të mendohej se PDK-ja dhe AAK-ja përfaqësojnë sot në tërësi atë që kanë qenë në fillimet e tyre. Edhe këto dy parti, gjatë më shumë se dy dekadave të shtetndërtimit, kanë kaluar procesin e institucionalizimit, të ushtrimit të pushtetit dhe të përshtatjes me logjikën e sistemit politik. Për rrjedhojë, ato nuk mund të pretendojnë se përfaqësojnë në mënyrë ekskluzive veprimtarët e rezistencës politike apo pjesëtarët e luftës çlirimtare. Trashëgimia e rezistencës dhe e luftës nuk i takon asnjë partie të vetme; ajo është një vlerë e përbashkët kombëtare, e ndërtuar nga mijëra veprimtarë, luftëtarë dhe qytetarë që kontribuuan në forma të ndryshme për lirinë dhe shtetndërtimin e Kosovës.
Nëse pranojmë se edhe PDK-ja e AAK-ja kanë ndryshuar rrënjësisht nga profili i tyre fillestar, atëherë bëhet edhe më e qartë se politika kosovare nuk mund të vazhdojë të interpretohet vetëm përmes ndarjeve historike të viteve ’90. Të katër subjektet kryesore politike kanë kaluar transformime të thella, të diktuara nga ushtrimi i pushtetit, kompromiset institucionale dhe ndryshimet shoqërore.
Prandaj, nëse dikur flitej për një “vetëvendosjezim” të një pjese të LDK-së, sot mund të argumentohet se ka ndodhur edhe procesi i kundërt: Vetëvendosja, përmes ushtrimit të pushtetit dhe integrimit në mekanizmat institucionalë, është afruar ndjeshëm me modelin politik të LDK-së. Pikërisht për këtë arsye, rikthimi i Vjosa Osmanit në LDK nuk prodhoi një lëvizje të madhe elektorale në drejtimin e kundërt. Kufijtë politikë dhe psikologjikë ndërmjet këtyre dy subjekteve nuk janë më aq të theksuar sa ishin një dekadë më parë.
Në të njëjtën kohë, edhe PDK-ja dhe AAK-ja nuk mund të gjykohen vetëm mbi bazën e identitetit të tyre historik. Edhe ato kanë evoluar, janë institucionalizuar dhe janë bërë pjesë e të njëjtit sistem politik. Kjo do të thotë se sot dallimet mes partive kryesore të Kosovës janë më pak çështje e prejardhjes historike dhe më shumë çështje e vizionit, e mënyrës së qeverisjes, e cilësisë së institucioneve dhe e aftësisë për t’iu përgjigjur sfidave të qytetarëve.
Ndoshta pikërisht kjo është karakteristika kryesore e politikës kosovare në këtë fazë të zhvillimit të saj: jo vetëm që Vetëvendosja është afruar me LDK-në përmes institucionalizimit, por edhe PDK-ja dhe AAK-ja janë larguar ndjeshëm nga profili i tyre fillestar. Kjo e bën gjithnjë e më të vështirë që ndarjet tradicionale të shpjegojnë realitetin politik të sotëm. Debati duhet të zhvendoset nga ajo se çfarë kanë qenë partitë dikur, te pyetja shumë më e rëndësishme: çfarë ofrojnë ato sot dhe çfarë vizioni kanë për të ardhmen e Kosovës.
