Debati rreth Zvërnecit ka nxjerrë në pah shumë më tepër sesa një konflikt mbi një projekt investues. Ai ka hapur pyetje të rëndësishme mbi raportin ndërmjet zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së natyrës, mbi rolin e qytetarëve në vendimmarrje dhe mbi mënyrën se si e kuptojmë demokracinë në hapësirën shqiptare.
Shqetësimet e ambientalistëve dhe qytetarëve për mbrojtjen e natyrës meritojnë respekt dhe trajtim serioz. Por debati nuk mund të reduktohet as në mbështetje të verbër të projektit dhe as në kundërshtim automatik të tij.
Nëse projekti paraqet rreziqe mjedisore, ato duhet të argumentohen me fakte dhe ekspertiza profesionale. Nëse sjell përfitime ekonomike, qytetarët kanë të drejtë t’i njohin edhe ato. Nëse ekzistojnë parregullsi, ato duhet të hetohen dhe të sqarohen publikisht.
Demokracia kërkon transparencë, debat gjithëpërfshirës dhe vendimmarrje të mbështetur në argumente.
Rasti i Zvërnecit nuk është as unik dhe as vetëm shqiptar. Debate të ngjashme zhvillohen në të gjithë rajonin dhe Europën, siç dëshmojnë edhe polemikat rreth zhvillimit të zonave bregdetare në Greqi. Kjo tregon se përplasja ndërmjet mbrojtjes së natyrës, zhvillimit ekonomik dhe interesave turistike është një sfidë më e gjerë europiane.
Natyra nuk ka kombësi. Ajo duhet të mbrohet kudo ku rrezikohet.
Në këtë kontekst, protesta e organizuar në Prishtinë në solidaritet me Zvërnecin ishte legjitime dhe e mirëpritur.
Megjithatë, ajo ngre pyetjen pse mobilizime të ngjashme shohim më rrallë kundër betonizimit, degradimit të hapësirave publike dhe dëmtimit të mjedisit në Kosovë. Përjashtime të rëndësishme, si angazhimi për mbrojtjen e Lumbardhit dhe trashëgimisë kulturore në Prizren, tregojnë se aktivizmi qytetar mund të japë rezultate konkrete.
Një tjetër fenomen interesant është shfaqja e papritur e thirrjeve për protesta në emër të “diasporës shqiptare” në vende të ndryshme europiane. Uroj që kjo frymë të jetë e sinqertë dhe e motivuar nga interesi publik.
Megjithatë, lindin pyetje legjitime: kush po flet në emër të diasporës, çfarë legjitimiteti kanë këto nisma dhe si mund të shmanget instrumentalizimi i shqetësimeve qytetare për interesa të ngushta politike apo të tjera?
Për shqiptarët, integrimi dhe bashkëpunimi ndërshqiptar, si dhe integrimi europian, mbeten orientime strategjike pa alternativë. Pikërisht për këtë arsye është shqetësuese mungesa e një debati më të gjerë dhe më të përgjegjshëm politik, përtej deklaratave polarizuese dhe interesave afatshkurtra partiake.
Po ashtu, do të ishte e dëshirueshme që energjia mobilizuese e diasporës të shfaqej edhe në mbrojtje të kauzave të tjera qytetare dhe progresiste në vendet ku jetojmë: kundër ksenofobisë, diskriminimit, cenimit të të drejtave sociale dhe sulmeve ndaj arritjeve demokratike.
Solidariteti nuk mund të jetë selektiv.
Në gjithë këtë ndërlikueshmëri, për mua dhe për shumë veprimtarë veteranë të çështjes shqiptare, prioritet strategjik mbetet integrimi ndërshqiptar dhe integrimi europian. Këto procese kërkojnë stabilitet institucional, sundim të ligjit dhe respektim të rregullave demokratike.
Kjo nuk e përjashton të drejtën për protestë. Përkundrazi, protesta paqësore dhe kauzat ambientaliste e sociale janë pjesë e demokracisë. Por ato duhet të synojnë transparencën, llogaridhënien dhe përmirësimin e politikave publike, jo thjesht rrëzimin e radhës të një qeverie apo klase politike.
Sepse sfida jonë nuk është thjesht ndërrimi i klasës politike.
Sfida jonë është ndryshimi i kulturës politike.
Shoqëritë përparojnë përmes reformave, institucioneve funksionale dhe pjesëmarrjes së vazhdueshme qytetare.
Demokracia nuk mbrohet vetëm në ditën e zgjedhjeve, por çdo ditë përmes organizimit, transparencës, kontrollit qytetar dhe llogaridhënies.
Qytetaria aktive fillon te pallati, te rruga, te lagjja dhe vazhdon deri në nivelin shtetëror. Mandatet politike nuk janë privilegj privat, por përgjegjësi publike.
E njëjta logjikë vlen edhe për diasporën. Në vend të mobilizimeve të rastit, ajo ka nevojë për organizim të qëndrueshëm, demokratik dhe mbiapartiak, të mbështetur nga institucionet e vendeve amë dhe ato të vendeve rezidente. Përvoja historike e arbëreshëve në Kalabri dhe Sicili dëshmon se komunitetet e organizuara mund të ruajnë identitetin, të kontribuojnë në zhvillim dhe të mbeten faktor afatgjatë i progresit.
Demokracia nuk mbrohet vetëm me votë çdo katër vjet.
Ajo mbrohet çdo ditë me pjesëmarrje, transparencë, organizim dhe kontroll qytetar.
Solidariteti fillon aty ku jetojmë. Identiteti mbrohet me veprim. Natyra mbrohet me përgjegjësi. Demokracia mbrohet me qytetari aktive.
