Demokracia, qytetaria aktive dhe sfida e kulturës politike në hapësirën shqiptare
“Shoqëritë nuk ndryshojnë vetëm kur ndërrojnë qeveritë. Ato ndryshojnë kur qytetarët bëhen më aktivë, institucionet më të përgjegjshme dhe kultura politike më demokratike.”
Çdo protestë ngre pyetje për pushtetin.
Por protestat më domethënëse janë ato që na detyrojnë të shtrojmë pyetje edhe për vetveten dhe për shoqërinë që dëshirojmë të ndërtojmë.
Çfarë demokracie synojmë?
Çfarë raporti duhet të ekzistojë ndërmjet qytetarit dhe shtetit?
Ku fillon përgjegjësia qytetare dhe ku mbaron përgjegjësia e institucioneve?
A mjafton ndërrimi i qeverive për të ndryshuar mënyrën e ushtrimit të pushtetit?
Protestat e fundit në Shqipëri, të nxitura fillimisht nga projekti investues në Zvërnec, i kanë rikthyer në qendër të debatit publik të gjitha këto pyetje. Ato kanë zgjuar interes jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Kosovë, në diasporë dhe në opinionin europian.
Megjithatë, kjo ese nuk synon të analizojë vetëm një projekt investues, as vetëm një protestë apo një qeveri.
Ajo përpiqet të shohë përtej aktualitetit.
Sepse Zvërneci nuk është vetëm një vend. Ai është bërë simbol i një debati shumë më të gjerë mbi raportin ndërmjet zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së natyrës, ndërmjet interesit publik dhe interesave private, ndërmjet demokracisë përfaqësuese dhe pjesëmarrjes qytetare.
Në këtë kuptim, Zvërneci është vetëm pika e nisjes.
Pyetja thelbësore nuk është vetëm çfarë po ndodh në Zvërnec.
Pyetja është se çfarë po ndodh me kulturën tonë politike.
Përtej një debati lokal
Nga këndvështrimi im, protestat aktuale nuk mund të reduktohen në një konflikt ndërmjet mbështetësve dhe kundërshtarëve të një resorti turistik.
Ato janë shprehje e një pakënaqësie të grumbulluar ndër vite: mungesës së besimit te institucionet, pabarazive sociale, emigrimit të vazhdueshëm të të rinjve, mungesës së transparencës, pjesëmarrjes së kufizuar qytetare dhe perceptimit se vendimet me rëndësi publike shpesh merren pa konsultim të mjaftueshëm me qytetarët.
Shumë nga shqetësimet e ngritura nga ambientalistët dhe qytetarët janë plotësisht legjitime dhe meritojnë trajtim serioz.
Njëkohësisht, do të ishte gabim të injorohej fakti se në këto protesta takohen aktorë shumë të ndryshëm: ambientalistë, studentë, intelektualë, lëvizje qytetare, parti opozitare, forca konservatore, aktivistë të majtë dhe individë me ambicie politike personale.
Kjo shumëllojshmëri nuk e dobëson domosdoshmërisht protestën. Përkundrazi, tregon se pakënaqësitë janë reale dhe të shumëfishta.
Por pikërisht për këtë arsye nuk mund të flitet për një protestë me një program të vetëm politik apo me një vizion të unifikuar për të ardhmen.
Kjo na detyron të shtrojmë një pyetje më të thellë: A kemi të bëjmë me fillimin e një kulture të re qytetare apo me një mobilizim të përkohshëm të shkaktuar nga rrethana të caktuara?
Protesta nuk është qëllim
Në demokraci, protesta është një e drejtë themelore.
Ajo është shprehje e lirisë së mendimit, e pjesëmarrjes qytetare dhe e të drejtës për të kërkuar llogari nga pushteti.
Për këtë arsye, protestat paqësore nuk duhen demonizuar.
Por protesta nuk është qëllim në vetvete.
Ajo është mjet.
Qëllimi duhet të jetë ndërtimi i institucioneve më demokratike, më transparente dhe më të përgjegjshme.
Historia na ka mësuar se rrëzimi i një qeverie nuk garanton automatikisht një demokraci më të mirë.
Shpesh ndërrohen emrat e pushtetarëve, por jo mënyra e ushtrimit të pushtetit.
Prandaj, sfida nuk është vetëm ndryshimi i qeverisë së radhës.
Sfida është ndryshimi i kulturës politike.
Kjo është arsyeja pse nuk e shoh të dobishme ndarjen e debatit në dy kampe të papajtueshme: “me qeverinë” ose “me protestuesit”.
Në një shoqëri demokratike është plotësisht e mundur të mbështetësh të drejtën për protestë, të kërkosh transparencë dhe drejtësi, por njëkohësisht të mbrosh stabilitetin institucional, shtetin ligjor dhe perspektivën europiane të vendit.
Për mua, këto nuk janë kundërthënie.
Janë pjesë e së njëjtës përgjegjësi qytetare.
⸻
Shënim autorial:
Këto reflektime janë qëndrime personale të autorit, të mbështetura në përvojën shumëvjeçare në fushën sociale, sindikale, të migracionit dhe të diasporës shqiptare.
Qëllimi i tyre nuk është të mbajnë anë në polarizimin politik të ditës, por të kontribuojnë në një debat më të gjerë mbi demokracinë, qytetarinë aktive, kulturën politike dhe të ardhmen e hapësirës shqiptare.
