Nga Migjen Kajtazi
Po kush ishte Profesor Eugène Pittard
I magjepsur nga antropologjia, Profesor Pittard i kushtoi pjesën më të madhe të jetës së tij kësaj fushe. Në vitin 1899, ai mori titullin doktor i shkencave nga universiteti i Gjenevës. Dy kërkime të mëdha antropologjike, njëra mbi kafkat nga lugina e Rhône, tjetra mbi njerëzit e gjallë në Gadishullin Ballkanik, e çuan atë të publikojë shumë punime në revista të ndryshme të specializuara.
Ndër të tjera, Profesor Pittard, krijoi në vitin 1901 Muzeun e Etnografisë në Gjenevë, në vitin 1912 Institutin Zviceran të Antropologjisë.
Profesori Pittard, gjithashtu bëri gërmime në Shqipëri ku zbuloi një vend neolitik pranë liqenit Prespa.
Angazhimi i tij për njohjen e Shqipërisë si shtet më 1920 si dhe kontributi i tij aktiv në themelimin e Kryqit të Kuq Shqiptar më 1921 do të shënojnë përgjithmonë lidhjet që bashkojnë Eugène Pittard dhe përmes tij, Zvicrën, me Shqipërinë dhe Shqiptarët.
Pas Luftës së Parë Botërore, Shqipëria gjindet në një situatë nën presionin e Fuqive të mëdha, e kërcënuar ose e pushtuar nga fqinjët dhe e përçarë nga brenda. Eugène Pittard në këto rrethana angazhohet pa kursyer për Shqipërin.
Emërohet Konsull i Përgjithshëm Nderi i Shqipërisë në Gjenevë, ku merr pjesë në punimet e Konferencës së Paqes në Paris (1919-1920) për të mbrojtur të drejtat e Shqipërisë në vendosjen e kufijve të rinj të Evropës.
Në misionin e tij si zëdhënës pranë Lidhjeve të Kombeve, ai do të luajë një rol të padiskutueshëm në pranimin e Shqipërisë në Lidhjen e Kombeve më 17 dhjetor 1920.
Më 4 tetor 1921, në Tiranë, ai themelon Kryqin e Kuq Shqiptar, të cilin e bëhet përfaqësuesi zyrtar pranë Komitetit Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq në Gjenevë.
Si u « njoha » me Profesor Eugène Pittard
Ishte viti 1999, kishte më pak se një vitë që isha vendosur në Lozanë të Zvicrës si student në studime pasdiplomike dhe falë vllaut Dritonit, që kishte vite që ishte vendosur në Zvicër dhe që punonte në Bibliotekën kantonale e Universitare fillova të punojë në Bibliotekën Universitare. Puna përkonte në arkivimin e fondit të librave të autorëve të ndryshëm Zvicran në një sallë të madhe dhe të modernizuar. Puna ishte në afatë të kufizuar kohor, pra mandati duhej të përfundonte për 6 muajë. Puna e tillë për mua kishte rëndesin e vete të madhe se isha më se mirënjohës për mundësin që mu dha të punoja në institucion të tillë dhe atë me shumë hapësir në organizim si student. Po rëndësin e madhe e merrte kjo punë shumë duke e ditur se si student nuk kisha të drejtë të punoja më shumë se 15 orë në javë e sidomos në rrethana tjera nuk do kisha mundësin të punoja për struktura shtetrore. Njohja e këtyre privilegjeve ishin si formë e vetë presionit që do duhej të dëshmoja që meritojë një vend të tillë të punës. Dhe në rrethana të tilla fillova punën me shumë vrull e me shumë dëshir dhe pas disa jave erdhi në vizitë drejtoresha e Bibilotekës të shikojë mbarëvajtjen e punës sime dhe duke parë përparimin e punës sime më tha « nëse vazhdon me ketë ritëm të punës do mbarojësh shumë shpejtë mandatin » dhe si këshillë që më dha që ta ngadalësoj ritmin e punës dhe të fokusohem edhe në lexim të ndonjë literature. Duke dashtur të realizojë këshillat e Zonjës Belet e sidomos të kemë punë edhe disa muajë, fillova të hulumtojë literatur që mundej të kishte lidhje me shqiptarët sidomos ndjeshmëria ime për literaturën që kishte të bënte për shqiptar ishte shumë prezente e kjo edhe nga fakti se lufta vazhdonte në Kosovë…
Dhe shumë shpejtë u takova me librin e Eugene Pittard « Les Races et l’Histoire » – Racat dhe Historia e botuar nga Universiteti i Gjenevës më 1924. Në Libër kishte disa përshkrime antropologjike për shqiptarët dhe për mua ishte risi të lexojë e të kuptojë për kontributin e Profesor Pittard për shqiptarët…
Tri Pyetjet e mija janë të imagjinuara kurse përgjigjjet e Profesor Eugene Pittard, janë të nxjerrura nga librat e tijë dhe shënimet që lidhet me jetën dhe veprimtarin e tijë.
Profesor Pittard, kur filluan kontaktet e para me shqiptarët dhe Shqipërin ?
Profesor Pittard : Kontaktet e mija të para me popullin shqiptar lindin në Rumani, rreth viteve 1899-1905, ku realizoja këkimet e mija të para antropologjike për popujtë e Balkanit dhe duke me folur për ketë popullë që nuk kisha dëgjuar kurr vendosa ta vizitojë së pari vetëm pastaj edhe me gruan time.
Sapo vizitova Shqipërin, një ditë u gjinda në Shkodër, ku pata mundësin të shofë një takim të shefavëve të klaneve që i përkisnin veriut të Shqipëris. Spektakli paraqiste për mua një bukuri antropologjike të rralë që më bën të mendojë që jamë në Malë të Zi apo në Bosnje apo disa regjione të Dalmacisë ( faqe 362- Racat e Evropës).
Profesor Pittard, sipas matjeve antropologjike që keni realizuar, ku i klasifikoni shqiptarët ?
Profesor Pittard : Së pari precizojë që Shqipëria ashtu siq është krijuar pas luftës të madhe, pas luftës të luftës të parë botërore, nuk paraqetë tërsin e shqiptarëve të territoreve të banuara nga shqiptarët. Serbia dhe Greqia kanë në afërsi të kufijëve një sasi të madhe të shqiptarëve që nuk pranojnë të quhen si të huajë. (faqe 360- Racat e Evropës) Nga gjastë klasifikime që kam realizuar, shqiptarët i klasifikojë në Racën që kanë shtatë të gjatë pra Adriatik apo Dinarikë, dhe përfaqësuesit e kësaj race janë ndër racat më të bukura të Evropës. Që më duket një pjesë e tyre kanë depërtuar në Italin e veriut dhe në kantonin Grison të Zvicës e ndoshta edhe në pjesët e jugut të Rusisë !.
Profesor Pittard, si ndodhi që Shqipëria dhe Shqiptarët, të ju bëjn për veti ?
Duke njohur ketë popullë fillova të dashurohem e sidomos të njohë historin, gjuhën dhe vuajtjet .
Në ketë njohje morri pjesë edhe gruaja ime që më shoqërojë në udhëtim disa mujor.
Ndërmjet muajve gusht dhe tetor 1921, së bashku me gruan realizuam një udhëtim esplorues nga veriu i Shqipëris deri në jug . Gjithë ketë rrugë e përshkruam me kalë duke u aventuruar në rajonet më të paarritshme, dhe gjatë gjithë kohës kemi realizuar shumë fotografi dhe marrur shumë shenime . Kështu u familjjarizuam me vendin dhe me njerzitë që më bën për veti …
Thuhët që kujtimet nuk i zverdh koha, mjafton të ngacmosh pak e ato përsëri dalin të freskëta. Kështu ndodhi edhe ideja ime të shkraujë për njohjen me Profesorin Eugène Pittard që duke hulumtuar në faqën e internetit të Muzeut të Etnografisë të Gjenevës, konsultova koleksionin e fotografive të marrura nga Profesor Eugène Pittard dhe gruasë të tijë Noëlle Roger. Fotografi të realizuar në viset e ndryshme shqiptare gjatë vitit 1921…
Për veprën e Profesor Eugène Pittard, ka shkruar publicisti dhe Studiusi Kudrejt Isaj që ka realizuar një vepër voluminoze prej 946 faqesh. Libri me titull : « Udhëtimi i mbramë I Helene dhe Eugene Pittard në Shqipëri ». Në Gjurmët e kryqit të Kuq shqiptar në Gjenevë. Libri u botua në Tiranë në janar të vitit 2023.
Fotografi të marrura nga koleksioni i Profesor Pittard, që tani gjinden në Muzeun Etnografik të Gjenevës
Eugène Pittard et Noëlle Roger entourés de leurs hôtes. Tirana, 1921
Les volontaires malessores de Kastrati / Malessore volunteers from Kastrati. Malësor nga Kastrati
Trois questions imaginaires pour Eugène Pittard
Migjen Kajtazi
Qui était le Professeur Eugène Pittard?
Fasciné par l’anthropologie, le Professeur Pittard a consacré la majeure partie de sa vie à ce domaine. En 1899, il a obtenu le titre de docteur ès sciences de l’Université de Genève. Deux grandes recherches anthropologiques, l’une sur les crânes de la vallée du Rhône, l’autre sur les populations vivantes des Balkans, l’ont conduit à publier de nombreux articles dans diverses revues spécialisées. Par ailleurs, le Professeur Pittard a créé en 1901 le Musée d’Ethnographie de Genève et, en 1912, l’Institut Suisse d’Anthropologie. Il a également mené des fouilles en Albanie où il a découvert un site néolithique près du lac Prespa.
Son engagement pour la reconnaissance de l’Albanie en tant que nation en 1920, ainsi que sa contribution active à la fondation de la Croix-Rouge albanaise en 1921, marqueront à jamais les liens qui unissent Eugène Pittard, et à travers lui, la Suisse, avec l’Albanie et les Albanais. Après la Première Guerre mondiale, l’Albanie se trouve sous la pression des Grandes Puissances, menacée ou envahie à toutes ses frontières et déchirée de l’intérieur. Dans ces circonstances, Eugène Pittard s’engage sans réserve pour l’Albanie. Il est nommé Consul général honoraire d’Albanie à Genève, où il participe aux travaux de la Conférence de paix à Paris (1919-1920) pour défendre les droits de l’Albanie dans la délimitation des nouvelles frontières de l’Europe.
Dans sa mission en tant que porte-parole auprès de la Ligue des Nations, il joue un rôle indiscutable dans l’acceptation de l’Albanie au sein de la Ligue des Nations le 17 décembre 1920. Le 4 octobre 1921, à Tirana, il fonde la Croix-Rouge albanaise, dont il devient le représentant officiel auprès du Comité international de la Croix-Rouge à Genève.
Une rencontre avec le Professeur Eugène Pittard
C’était en 1999, moins d’un an après mon installation à Lausanne, en Suisse, en tant qu’étudiant de troisième cycle. Grâce à mon frère Driton, qui vivait en Suisse depuis des années et travaillait à la Bibliothèque cantonale et universitaire, j’ai commencé à travailler à la Bibliothèque universitaire. Mon travail consistait à archiver le fonds de livres d’auteurs suisses dans une grande salle modernisée. Ce travail avait une durée limitée : le mandat devait être terminé en six mois. Pour moi, ce travail était extrêmement important, car j’étais très reconnaissant d’avoir l’opportunité de travailler dans une telle institution et de pouvoir organiser mon emploi du temps en tant qu’étudiant. Cette tâche prenait d’autant plus d’importance que, en tant qu’étudiant, je n’avais pas le droit de travailler plus de 15 heures par semaine et, dans d’autres circonstances, je n’aurais pas eu l’opportunité de travailler pour des structures étatiques. Conscient de ces privilèges, je ressentais une certaine pression pour prouver que je méritais cette place de travail.
Dans ce contexte, j’ai commencé à travailler avec beaucoup d’enthousiasme et de détermination. Quelques semaines plus tard, la directrice de la Bibliothèque est venue visiter pour évaluer mon travail. Voyant mes progrès, elle m’a dit : « Si tu continues à ce rythme, tu finiras ton mandat très rapidement », et elle m’a conseillé de ralentir le rythme et de me concentrer également sur la lecture de quelques ouvrages. Souhaitant suivre les conseils de Madame Belet et, surtout, de prolonger mon travail de quelques mois, j’ai commencé à chercher des ouvrages en lien avec les Albanais, une thématique qui me tenait particulièrement à cœur en raison de la guerre qui se poursuivait au Kosovo. Très rapidement, je suis tombé sur le livre d’Eugène Pittard, « Les Races et l’Histoire », publié par l’Université de Genève en 1924. Dans ce livre, il y avait plusieurs descriptions anthropologiques sur les Albanais. Pour moi, c’était une découverte de lire et de comprendre la contribution du Professeur Pittard aux études sur les Albanais.
Mes trois questions sont imaginées, tandis que les réponses du Professeur Eugène Pittard sont tirées de ses livres et des notes relatives à sa vie et à ses travaux.
Professeur Pittard, quand avez-vous eu vos premiers contacts avec les Albanais et l’Albanie?
Professeur Pittard : Mes premiers contacts avec le peuple albanais ont eu lieu en Roumanie, entre 1899 et 1905, lorsque je menais mes premières recherches anthropologiques sur les peuples des Balkans. En entendant parler de ce peuple que je ne connaissais pas, j’ai décidé de le visiter d’abord seul, puis avec ma femme. Lorsque j’ai visité l’Albanie, je me suis retrouvé un jour à Shkodër, où j’ai eu l’occasion d’assister à une réunion des chefs de clans du nord de l’Albanie. Le spectacle présentait pour moi une rare beauté anthropologique, me faisant penser que je me trouvais au Monténégro, en Bosnie ou dans certaines régions de la Dalmatie (page 362 – Les Races de l’Europe).
Professeur Pittard, d’après vos mesures anthropologiques, comment classez-vous les Albanais?
Professeur Pittard : Tout d’abord, je précise que l’Albanie, telle qu’elle a été créée après la Grande Guerre, après la Première Guerre mondiale, ne représente pas l’ensemble des territoires habités par les Albanais. La Serbie et la Grèce ont à proximité de leurs frontières un grand nombre d’Albanais qui refusent d’être considérés comme étrangers (page 360 – Les Races de l’Europe). Parmi les six classifications que j’ai réalisées, je classe les Albanais dans la race des Adriatiques ou Dinarics, caractérisée par une taille élevée. Les représentants de cette race sont parmi les plus beaux d’Europe. Il semble qu’une partie d’entre eux ait migré vers le nord de l’Italie, le canton des Grisons en Suisse et peut-être même dans certaines régions du sud de la Russie.
Professeur Pittard, comment l’Albanie et les Albanais ont-ils réussi à vous séduire?
En découvrant ce peuple, j’ai commencé à m’attacher à lui, en particulier en apprenant son histoire, sa langue et ses souffrances. Ma femme, qui m’accompagnait lors de ce long voyage, a également participé à cette découverte. Entre août et octobre 1921, ma femme et moi avons effectué un voyage d’exploration du nord au sud de l’Albanie. Nous avons parcouru tout ce chemin à cheval, nous aventurant dans les régions les plus inaccessibles, et tout au long du voyage, nous avons pris de nombreuses photographies et en prenant beaucoup de notes. Ainsi, nous nous sommes familiarisés avec le lieu et avec les gens qui m’ont conquis.
On dit que le temps n’efface pas les souvenirs, il suffit de les évoquer un peu pour qu’ils redeviennent frais. C’est ainsi que m’est venue l’idée d’écrire sur ma rencontre avec le Professeur Eugène Pittard. En explorant le site internet du Musée d’Ethnographie de Genève, j’ai consulté la collection de photographies prises par le Professeur Eugène Pittard et son épouse Noëlle Roger. Des photographies réalisées dans diverses régions albanaises en 1921…
Sur l’œuvre du Professeur Eugène Pittard, l’écrivain et chercheur Kudrejt Isaj a écrit une œuvre volumineuse de 946 pages. Le livre est intitulé : « Le dernier voyage de Hélène et Eugène Pittard en Albanie ». Sur les traces de la Croix-Rouge albanaise à Genève. Le livre a été publié à Tirana en janvier 2023.
