12.4 C
Zürich
Dienstag, November 17, 2026

Shfletimi i kujtesës

 “Harresa është kusht i domosdoshëm i kujtimit” (Zhari)

Njerëzve humanë që ndihmuan në sjelljen e fakteve të përmbledhura në librin kushtuar fëmijëve shqiptarë të helmuar para 30 vjetëve, “Pranverë e helmuar”.

Nga Hazir Mehmeti

Hazir Mehmeti dhe Rexhep Rifati

Ishte gusht, dita e trembëdhjetë që kishim arritur në Kosovë. Vjena nuk është larg, vetëm një orë rrugë qielli, por malli ishte shtuar për vendin pas tetëmbëdhjetë muajve në rrethana pandemie. Kalendari me të cilin fillon dita, tregonte  tridhjetë vjet nga koha e helmimit të fëmijëve shqiptarë, ngjarje e shkruar në çdo cep të kujtesës dhe pa dashje shfletova librin, në kujtesën time larg, atje në pragun e shkollës kur zilja thërriste e mekur nga zëri i fëmijëve nën ankthin e përditshëm. Për çudi, shfletoheshin në retinën time, mu ato foto që kisha nxjerrë faqeve të shtypit botëror, nën të cilat kisha shkruar të dhënat e sakta. M`u kujtuan shumë momente nga ajo zezonë bashkë me kohën në retrospektivën e saj të pandalshme. Unë dhe miku  Jim Rexha, ishim pjesë e asaj kohe, pjesë e shtypit me gjithë ato përjetime në egërsinë e rrethanave të robërisë. Kamera e Rexhep Rifatit fliste qysh nga ajo kohë bashkë me reportazhete tij në “Rilindje” dhe gazetat e kohës.

Së bashku me veteranin e gazetarisë shqiptare,  Rexhep Rifatin, kishim bërë udhëtime për të takuar njerëzit e kohës, të cilët kishin ndihmuar fëmijët e helmuar, përkundër keqtrajtimeve nga forcat pushtuese serbe. Sot jemi më të qetë, nuk do t’i mundojmë të tjerët  në shfletimin e kujtesës, ndaj vendosëm të udhëtojmë  me librin kushtuar atyre si dhuratë vlerësimi e mirënjohjeje për të cilin kontribuan duke dhënë fakte e dëshmi. “Pranverë e helmuar”, tani mbetet një kujtim i hidhur në pranverën e lirisë së fituar me aq mund e sakrifica.

Rrugës…

Takuam Josef Biden-in lapidar, vepër respekti e nderimi për mikun e madh përtej Paqësorit, SHBA-në, prijëse e transformimeve progresive në glob me një buqetë lulesh të freskëta nga toka jonë e ngrohtë, një detyrim i ligjshëm ndaj mikut.  Fotografi e fjalë, falënderim e respekt për mbështetjen e vazhdueshme Kosovës dhe shqiptarëve në të drejtën e tyre të mohuar shekujve.
A thua,  mund të shprehet vetëm me fjalë sot “Pranvera e helmuar” e shndërruar në pranverë lirie për gra e burra të cilët dje ishin fëmijë e protagonistë të librit, të një historie të rëndë. Faleminderit Josef Biden!

Binça

Pritja në Shtëpinë e Zotit  ishte e ngrohtë, aty ku para tridhjetë vjetësh kërkohej shpëtimi i fëmijëve shqiptarë të helmuar nga pushtuesi serb. Kësaj radhe me dashamirësi vëllazërore na priti Dom Marjan Marku famullitar e aktivist i njohur në disa vende ku i shërbeu njeriut dhe kombit. Sërish, pas shumë viteve u takuam me murgeshën zemërmirë Jela Andjelic të cilën e rikthyem në kujtime me librin e dhuruar “Pranverë e helmuar”.  Ishte ky një moment befasie e cila e emocionuar përzemërsisht u falënderua.  Në libër edhe Mirjana Gojevic, Viktorina, Dom Lush Gjergji, Ipeshkvi Imzot Nikë Prela, Kardinali Franjo Kuharic e shumë të tjerë të cilët ndihmuan jetën e shtrenjtë atëherë kur ishte kohë e vështirë.

“Miku i mirë, në ditë të vështirë”- thotë populli.

Historia e Binçës dhe rrethinës së saj është e njohur moteve shqiptare, si një traditë që kultivohet akoma nga bijat e bijtë e saj me frymëzimin e shenjtëruar, me emrin e Shën Terezës në zemër dhe mirësinë njerëzore në shpirt.

“Shoh, një foto nga Shtëpia e Zotit, para tridhjetë vjetësh”- në gazetën kroate “Glas Koncila”, – foli Jela Andjelic në shqip dhe kroatisht, aty ku duket vajza e helmuar që i jepej ndihma, atëherë kur edhe vetë ishte e re. Për murgeshën zemërgjerë nuk ishte pak, dyzet e dy vjet shërbim në Binçën zemërmadhe.  Të gjithë u ngazëllyem nga fjalët e mirësisë dhe modestisë që dëgjuam, bashkë me buqetat e luleve të freskëta përballë Apostujve të shenjtëruar në altarin e adhurimit njerëzor bashkë me betimin në shërbim të tij

Faleminderit shumë! Nuk e prisja këtë befasi të këndshme! Ne çdo ndihmë e kemi dhënë për njeriun e vuajtur, për Krishtin, jemi bijtë dhe bijat e tij, – ishte zëri i mirënjohës i Jelës pas kaq shumë vitesh nga takimi ynë i fundit.

Kamera e Rexhës nuk harronte asnjë çast fjalën e saj. Ajo bashkë me ne u bë pjesë e historisë sonë të pikturuar afreskeve të tempullit me aq mjeshtëri. Ne tani ndanim dhembjet e vuajtjeve dhe krenarinë e përbashkët.

Kafja me shijen e Gentianës ilire nga malet e Dardanisë na bëri me krahë për ecjen tonë tutje përtej kodrës.